Michaił Mil Mi-4 1958r.

Kraków 7.02.2018r.

150a Rozdział 1958r.

Mil Mi-4 Kaśka

Polska

Historia

The Mil Mi-4 (NATO name "Hound") was a Soviet transport helicopter that served in both military and civilian roles. The Mi-4 was designed in response to the American Sikorsky H-19 Chickasaw and the deployment of U.S. helicopters during the Korean War. While the Mi-4 superficially resembles the H-19 Chickasaw, it is a larger helicopter and is able to lift more weight. The first model entered service in 1952. The helicopter was first displayed to the outside world in 1952 at the Soviet Aviation Day in Tushino.

Mil Mi-4 ME nb 6. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-4 A nb 511. 2010 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-4 ME nb 6. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

 

Mil Mi-4 ME nb 6. 2008 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-4 ME nb 6. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-4 ME nb 6. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-4 ME nb 6. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-4 A nb 511. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-4 A nb 511. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-4 A nb 511. 2009 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Mil Mi-4 ME nb 717/042. 2017 rok. Zdjęcie Karol Placha Hetman

Historia

Jeśli się dokładnie przyjrzymy numeracjom śmigłowców Michaiła Mila z lat 50-tych i 60-tych to można odnieść wrażenie, że panuje tutaj lekki chaos. Mi-1 owszem jest pierwszy, ale potem mamy Mi-4 i Mi-6, po czym pojawia się Mi-8, a po nim Mi-2 i Mi-12. Ale tylko Mi-1 i Mi-4 mają napęd tłokowy. Pozostałe zaś napęd turbinowy. To pozorne zamieszanie wynika ze zleceń, jakie kierowane są z Kremla do biur konstrukcyjnych. Wywiad CCCP dokładnie obserwuje, co Zachód wprowadza na uzbrojenie i czy ta technika sprawdza się w boju. Dużym źródłem wiedzy były działania wojenne w Korei. Tam na dużą skalę USAF wprowadziło śmigłowce. Znalazły one początkowo zastosowanie, jako śmigłowce ewakuacyjne, a nieco później jako śmigłowce desantowe, które potrafiły w krótkim czasie przerzucić piechotę zmotoryzowaną w inny rejon i takim manewrem zaskoczyć przeciwnika. I USAF posiadały tego typu skuteczny śmigłowiec. Był nim Sikorsky H-19 Chickasaw. 

Sikorsky H-19 Chickasaw

Śmigłowiec Sikorsky H-19 Chickasaw został opracowany w 1949 roku, jako prywatne przedsięwzięcie firmy Sikorsky, bez dotacji administracji USA. Zadaniem było zbudowanie śmigłowca zdolnego do transportu cięższych ładunków. Konstruktorem był inżynier Edward F. Katzenberger. Pierwszy lot wykonał w dniu 10 listopada 1949 roku. Już w 1950 roku był w produkcji seryjnej. Wprowadzony do służby 16 kwietnia 1950 roku i w marcu 1951 roku wysłany do Korei. Wchodził w skład United States Army oraz United States Air Force. Znany jest także pod oznaczeniami S-55 (oznaczenie fabryczne) i UH-19. Śmigłowiec produkowany był również przez brytyjskie przedsiębiorstwo Westland Aircraft pod nazwą Westland Whirlwind. Zbudowano go łącznie w licznie 1 728 egzemplarzy, z tego 1 281 maszyn zbudowano w zakładach Sikorsky. Śmigłowiec był użytkowany do 1969 roku.

Śmigłowiec Sikorsky H-19 Chickasaw jest napędzany silnikiem gwiazdowym Wright R-1300-3 o mocy 800 KM (588 kW). Zabiera na pokład 10 uzbrojonych żołnierzy. 

Sikorsky H-19 Chickasaw. 1958 rok. Zdjęcie LAC

Mil Mi-4

Śmigłowiec Sikorsky H-19 Chickasaw został zauważony przez wojska CCCP. Nie do końca wiadomo, czy sowietom udało się uzyskać egzemplarz śmigłowca Sikorsky H-19 Chickasaw. Taka wersja wydarzeń jest jak najbardziej możliwa. Na pewno uzyskano zdjęcia i instrukcje eksploatacyjne. W październiku 1951 roku Stalin wezwał na Kreml Michaiła Mila i zlecił mu opracowanie ciężkiego śmigłowca wzorowanego na śmigłowcu Sikorsky H-19. Jak zwykle, tego typu polecenia były wydawane na już. Maksymalny termin był dwunasto-miesięczny (projekt, budowa i testy). Stalin obiecał nieograniczone środki finansowe. Oficjalnie program ruszył w dniu 5 października 1951 roku.

Początkowo zadanie podjął także Aleksander Jakowlew. Stwierdził on jednak, że zbuduje znacznie cięższy śmigłowiec dwu-wirnikowy Jak-24. Tak też się stało, ale Jak-24 okazał się nieudaną konstrukcją. 

Michaił Mil wzorując się na Sikorsky H-19 przystąpił do opracowania śmigłowca pod oznaczeniem WD-12 (Wiertolot Diesantnyj dla 12 osób). Dla śmigłowca wybrano silnik gwiazdowy Szewcowa ASz-21 o mocy 700 KM (515,2 kW). Silnik ten został wyprodukowany w ilości około 7 000 sztuk, a był używany między innymi w samolocie szkolnym Jak-11. Problem w tym, że wówczas była podjęta już decyzja o zaprzestaniu produkcji silnika ASz-21. Ta decyzja odbiła się także na naszym, Polskim pasażerskim samolocie MD-12, który w pierwotnej wersji miał otrzymać dwa silniki ASz-21.

Do dyspozycji pozostał silnik ASz-82, a zwłaszcza 14-cylindrowa wersja ASz-82W o mocy 1 700 KM (1 251 kW). W takiej sytuacji Michaił Mil postanowił powiększyć projekt WD-12 tak, aby zabierał na pokład 16-osób lub armaty, ewentualnie samochody terenowe (GAZ-69). Udźwig 1 200 kg, a w wersji przeciążonej 1 600 kg. Zasięg 400 km. Prędkość przelotowa 180 km/h. Śmigłowiec otrzymał oznaczenie Mil Mi-4. 

Mimo wzorowania się na śmigłowcu Sikorsky H-19, konstruktorzy Mi-4 trafili na wiele trudności. Musieli pracować po 14-16 godzin dziennie. 

Pierwsze próby naziemne przeprowadzono w kwietniu 1952 roku. I niemal na samym początku powstały duże trudności. Przy naziemnej próbie zespołu napędowego śmigłowiec Mi-4 wpadł w silne drgania. Wszystko się trzęsło. Była groźba wywrócenia się śmigłowca. Załoga wyłączyła silnik. Teraz ujawnił się geniusz Michaiła Mila. Swoim spokojnym głosem zawyrokował - to jest flatter łopat wirnika. Na głowicy wirnika zamontowano kamerę i sfilmowano ruchy jednej z łopaty. Na filmie widać było wyraźnie niezwykłe falowanie łopaty.

Kiedy problem flatteru łopat rozwiązano, rozpoczęto próby śmigłowca na uwięzi. W dniu 3 czerwca 1952 śmigłowiec został oficjalnie oblatany, przez pilota Wsiewołoda Winnickiego. Niestety, w jednym z pierwszych lotów ponownie pojawił się flatter. Poczyniono dodatkowe zabiegi techniczne. 

W testach osiągnięto prędkość maksymalną do 207 km/h. Zwiększono zasię do 466 km. Śmigłowiec osiagnął pułap dynamiczny 5 650 m. Próby państwowe zakończono w maju 1953 roku i wydano decyzję o wprowadzaniu go do uzbrojenia, chociaż Mi-4 był już w jednostkach bojowych.

W lecie 1952 roku wykonano pierwszy lot śmigłowca Mi-4 produkcji seryjnej. Niestety maszyna rozbiła się, a pilot oblatywacz Wsiewołod Winnicki zginął. 

W 1954 roku śmigłowiec Mi-4 pokazano podczas pokazów w Tuszyno koło Moskwy. W 1955 roku, na kolejnych pokazach w powietrzu było już kilka śmigłowców Mi-4. W 1956 roku podczas pokazów w Tuszynie zademonstrowano desant prowadzony przez 36 śmigłowców Mi-4, które wyładowały, żołnierzy, działa i samochody terenowe. 

W 1958 roku podczas wystawy Expo-58 w Brukseli śmigłowiec Mil Mi-4 otrzymał złoty medal. 

Mimo wprowadzeniu Mi-4 do służby trwały nadal prace nad jego modernizacją. Pracowano nad wydłużeniem resursu łopat wirnika. Początkowo były to 100-150 godzin, a łopaty były wykonane w dużej mierze z drewna. W kolejnych latach udało się wydłużyć ten czas do 600 godzin, bo zaczęto je wykonywać całkowicie z metalu. Ostatnie odmiany łopat miały żywotność do 1 500 godzin. Dźwigar pozostawiono stalowy, a resztę wykonano z aluminium. Wykorzystano strukturę plastra miodu. Krawędź natarcia łopaty jest odladzana elektrycznie. Udało się zwiększyć udźwig do 1 600 kg. 

W założeniach Mil Mi-4 miał być nie uzbrojony. Jednak zdecydowano się na śmieszne jego uzbrojenie w karabin maszynowy i strzelca pokładowego, umieszczonego w gondoli pod kadłubem, który przyjmować miał pozycję leżącą. Do dyspozycji miał karabin maszynowy kalibru 12,7 mm. 

W 1957 roku rozpoczęto produkcję zmodernizowanej wersji Mi-4 A, którą zbudowano w największej ilości. W nowym śmigłowcu zastosowano nowe łopaty wirnika nośnego. Zmieniono gondolę pod kadłubową, gdzie strzelec otrzymał normalny fotel lotniczy. W wyposażeniu pojawił się autopilot.

W wersji pasażerskiej maszyna zabiera na pokład do 15 pasażerów z bagażem. Wersje dla VIP zabierała na pokład 11 pasażerów. Kiedy śmigłowiec Mi-4 był przeciążony ładunkiem lub pasażerami to startował metodą samolotową. 

Do służby wprowadzono także warianty specjalne: walki elektronicznej, rozpoznania, dowodzenia, morski, sanitarny i inne. Opracowano ponad 30 wariantów. 

Wersja sanitarna może mieć zamontowanych 8 noszy wzdłuż ścian lub zmieści 12 chorych w pozycji siedzącej i lekarz. 

Wersja pasażerska może zabrać do 10-12 pasażerów w zależności od poziomu komfortu oraz 200 kg bagażu. Były opracowane co najmniej trzy podwersje. Wersja pasażerska została opracowana w 1955 roku i weszła do floty Aerofłot. 

Wersję rolniczą wyposażono w aparaturę opylającą. Chemikalia umieszczono w dwóch kompozytowych zbiornikach przyczepionych do boków kadłuba. Układ opylania był bardzo prosty i skuteczny. Wersja ta nie była budowano osobno. Wersja powstała poprzez przeróbkę zwykłego Mi-4. Montaż aparatury trwał około 14 godzin. Śmigłowiec ten nie przyjął się powszechnie. Załadunek chemikaliów był trudny, a zwrotność śmigłowca ograniczona.

Wersja pożarnicza została opracowana w 1955 roku. We wnętrzu kadłuba umieszczono zbiornik o pojemności zaledwie 1 500 litrów, czyli 1 500 kg. Do gaszenia wielkich pożarów była to ilość niewielka. Śmigłowiec nie przyjął się w gospodarce CCCP. 

Wersja wsparcia ogniowego otrzymała na wysięgnikach zaczepy dla montażu zasobników z niekierowanymi pociskami rakietowymi. Maksymalnie montowano 8 wyrzutni, a każda z 16 pociskami. Celność tej wersji była symboliczna. Większy był efekt psychologiczny, niż faktyczne unieszkodliwienie broni pancernej, zwłaszcza będących w ruchu. 

Dla wojska opracowano także inne wersje; retranslacyjna, walki elektronicznej, dowodzenia, zwalczania okrętów podwodnych, korygowania ognia artyleryjskiego.

Wersja ratownicza wyposażona w wyciągarkę, łódkę ratunkową ŁAS-5M z zapasową radiostacją AWARA-45, zestaw surwiwalowy dla ocalonych z katastrof i wypadków. Była także wersja ratownicza na pływakach. W odróżnieniu od standardowego śmigłowca Mi-4 wersja ratownicza nie ma gondoli pod-kadłubowej, z karabinem maszynowym, butlą sprzężonego do przeładowywania km i fotela strzelca. W jej miejscu jest duże okno, które ułatwia poszukiwanie rozbitków. Wersja ta posiada dodatkową radiostację łączności UKF R-805 z odbiornikiem US-9DM. Może ona być sterowana zdalnie przez pilotów z kokpitu lub ratownika w ładowni. Dodatkowo śmigłowiec może posiadać dodatkowy zbiornik paliwa o pojemności 500 litrów. 

Wersja ratownicza występuje także w odmianie ratownictwa technicznego. Na pokładzie ma podnośniki, dźwigi, zawiesia, trapy, podstawki, różnego typu liny, łomy, kilofy, norzyce do blachy, a nawet wózek transportowy. 

Śmigłowiec Mi-4 był produkowany w Chinach (od 1958 roku) na podstawie licencji, pod oznaczeniem Harbin Z-5, a później był prototyp jego wersji z silnikiem turbinowym Harbin Z-6. W CCCP śmigłowce Mi-4 budowano w Saratowie i w Kazaniu. Łącznie zbudowano ponad 3 100 śmigłowców Mi-4. Produkcję ukończono w 1966 roku. Był używany w 27 krajach. W wielu krajach Mi-4 doposażano do własnych potrzeb. Zwłaszcza montowano własne radiostacje, uzbrojenie i wyposażenie dodatkowe.

Śmigłowce Mi-4 zostały całkowicie zastapione śmigłowcami typu Mi-8.

Mil Mi-4 w Polsce

W 1957 roku nastąpiła pewna odwilż na linii Moskwa-Warszawa. W efekcie doszło do porozumień na temat zakupu nowej techniki lotniczej. Ponieważ gospodarka Polska była bardzo słaba, dlatego Wojsko Polskie zdecydowało się na zakup sprzętu w niewielkich ilościach. Tego typu polityka pozwoliła na zapoznanie się ze sprzętem i jego oceny w ewentualnym konflikcie. W ten sposób Wojsko Polskie nabyło myśliwce naddźwiękowe Mikojan i Guriewicz MiG-19 oraz śmigłowce Mil Mi-4 Kaśka. Mało kto wie, że śmigłowiec Mil Mi-4 w Wojsku Polskim otrzymał nieoficjalna nazwę „Kaśka”. 

W Polsce była eksploatowana stosunkowo niewielka ilość śmigłowców Mi-4. NRD i Czechosłowacja posiadały ich znacznie więcej. NRD ponad 100 egzemplarzy, a Czechosłowacja 144 maszyny. 

W Wojsku Polskim śmigłowe Mil Mi-4 zostały zakupione w 1958 roku. Było to zaledwie 6 maszyn. Zostały one przyjęte na stan 36 Specjalnego Samodzielnego Pułku Lotniczego w Warszawie. W dniu 7 listopada 1958 roku został oficjalnie pokazany nad Stadionem 10-Lecia oraz Przyczółkiem Czerniakowskim, w ramach Dni Lotnictwa oraz Centralnych Dożynek. W 36 Specjalnego Samodzielnego Pułku Lotniczego śmigłowce użytkowano zaledwie do 1963 roku. Przekazano je do jednostek łączności i transportowych: 24 Samodzielna Eskadra Lotnictwa Łącznikowego (późniejsza 26 Eskadra Lotnictwa Łącznikowego), Eskadra Lotnicza Dowództwa Korpusu Obrony Powietrznej Kraju. 

Około 1964 roku śmigłowce Mi-4 A trafiły do 47 Pułku Lotnictwa Łącznikowo - Sanitarnego,  37 Pułku Śmigłowców - Transportowych, 56 Pułku Śmigłowców, Samodzielnej Eskadrze Lotnictwa Transportowego i Łącznikowego, oraz w Samodzielnej Eskadrze Lotnictwa Transportowo - Łącznikowego Nadwiślańskiej Brygady MSW stacjonującej w Warszawie. 

W Wojsku Polskim przyjęto około 20 śmigłowców Mi-4 A. Śmigłowce Mil Mi-4 Kaśka przeznaczono do zadań desantowych, transportowych, ratowniczych i sanitarnych.

W 1967 roku po raz pierwszy wykorzystano śmigłowiec Mi-4 A w gospodarce narodowej. Przy użyciu zewnętrznych zawieszeń zdjęto pękniętą ankrę (obręcz) z komina fabrycznego zakładów w Żychlinie.

Po 7 latach od wprowadzenia śmigłowca Mil Mi-4 do Polski, w dniu 8 października 1965 roku do Lotnictwa Marynarki Wojennej przybyły pierwsze dwa śmigłowce Mi-4 ME o nr 021 i 617. Weszły one na wyposażenie 28 Eskadry Ratowniczej stacjonującej w Darłowie. W dniu 21 grudnia 1965 roku przybyły kolejne dwa śmigłowce o nr 071 i 117 wtedy to sformowano klucz do zwalczania okrętów podwodnych (ZOP). Śmigłowce te były wyposażone w; stację radiolokacyjną, której antena znajdowała się w specjalnej osłonie przed gondolą nawigatora, oraz magnometr lotniczy, którego blok magneto-czuły znajdował się w charakterystycznej osłonie w kształcie bomby z tyłu kabiny. Śmigłowiec posiada także boje radiohydroakustyczne.

Śmigłowce Mi-4 ME w Lotnictwie Marynarki Wojennej zakończyły służbę w 1981 roku, a trzy lata później definitywnie zakończono eksploatację wszystkich Mi-4 w naszym lotnictwie. W sumie sprowadzono do Polski 23 egzemplarze (wersja A) oraz jedną sztukę za SB Lim-2 pozyskaną z Węgier w ramach wymiany, ponadto 4 sztuki wersji  ME. 

Największe sukcesy śmigłowce Mi-4 odniosły w zadaniach ratowniczych. Podejmowaniu rozbitków, transporcie ciężko chorych ze statków i okrętów z pełnego morza do szpitali. Lokalizowały kutry rybackie, którym silniki odmówiły pracy. Nad lądem lokalizowały zatory lodowe na rzekach. Uczestniczyły w poszukiwaniu zaginionych samolotów cywilnych i wojskowych. Pierwszą znaną akcją ratunkową była ewakuacja ludności z terenów zalanych w środkowym biegu Wisły, wiosną 1963 roku. Mi-4 służyły także do wykonywania fotografii lotniczej w celach gospodarczych.  

Mi-4 ME

Śmigłowiec Mil Mi-4 to pierwszy wysoko wyspecjalizowany śmigłowiec w Wojsku Polskim. Przeznaczony jest do zwalczania okrętów podwodnych, ale także innych jednostek pływających i ochrony wybrzeża. Śmigłowiec wyposażony jest w stację radiolokacyjną oraz magnetometr. 

Do prac nad śmigłowcem Mi-4 ME Biuro Michaiła Mila przystąpiło w 1953 roku. Zadaniem było stworzenie śmigłowca do poszukiwania i zwalczania okrętów podwodnych. Program ruszył pod oznaczeniem WM-12. Do prac wybrano jeden z prototypów. Jako wyposażenie specjalistyczne wybrano stosunkowo nowoczesną technikę, która pierwsze użycie bojowe miało w drugiej wojnie światowej. Były to pokładowe stacje radiolokacyjne oraz magnetometry. Te ostatnie wykrywają anomalie magnetyczne, które towarzyszą płynącym okrętom, zarówno nawodnym jak i podwodnym. Urządzenie zawiera czujniki do pomiaru wielkości, kierunku oraz zmian pola magnetycznego. Dzięki temu możliwe jest wykrycie okrętu w zanurzeniu i to niezależnie od pory dnia. Śmigłowiec oparty na konstrukcji Mi-4 otrzymał wszystkie modyfikacje śmigłowców Mi-4 A. Załoga śmigłowca składa się z dwóch pilotów i nawigatora-operatora. Stanowisko operatora umieszczono w przedniej części ładowni w miejscu gondoli pod-kadłubowej. To stanowisko, czyli gondolę, można w razie potrzeby zrzucić. Umieszczono tam fotel operatora z spadochronem siedzeniowym. Operator ma do dyspozycji panele sterowania wyposażenia radiotechnicznego: stacja radiolokacyjna, magnetometr i celownik bombowy. 

Antenę stacji radiolokacyjnej umieszczono w osłonie dielektrycznej, w przedzie śmigłowca pod zespołem silnikowym śmigłowca. 

W tylnej części kadłuba nie ma drzwi ładowni. Zostały one zaślepione. Na zewnątrz, we wgłębieniu, umieszczono urządzenie w kształcie bomby, w którym jest antena magnetometru. Do pracy jest ona opuszczana na lince. Początkowo opuszczanie odbywało się ręcznie, a później zastosowano wyciągarkę elektryczną. 

W ładowni umieszczono zamykaną od dołu komorę bombową. Stosowano bomby klasyczne i głębinowe. Dla śmigłowca nie przewidziano uzbrojenia w torpedy.

Śmigłowiec został przyjęty na uzbrojenie w CCCP w 1955 roku. Otrzymał on oficjalne oznaczenie Mi-4 M. 

W trakcie testów okazało się, że na zadanie poszukiwania i zwalczania okrętów podwodnych muszą lecieć dwa śmigłowce. Wynikło to z małego udźwigu użytecznego Mi-4 M. Pierwszy śmigłowiec ma na pokładzie miał pławy (boje) radiohydroakustyczne (systemu „Baku”). Zadaniem załogi tego śmigłowca było zbieranie informacji o wykrytych jednostkach pływających. Informacje te były przekazywane załodze drugiego śmigłowca, który wykonywał atak bombami. 

Mi-4 M okazał się mało skuteczny. Zastosowane wyposażenie było mało precyzyjne. Stacja radiolokacyjna doskonale nadawała się do nawigacji, ale wykrycie jednostki pływającej wielkości kutra rybackiego wynosiło około 50 %. Panujący w śmigłowcu hałas utrudniał pracę załogi i komunikowanie się, mimo używania rozmównicy pokładowej. Były duże wibracje, które często powodowały uszkodzenie elektroniki, a zwłaszcza lamp elektronowych. Brak właściwego ekranowania elektroniki zwiększał zakłócenia jej pracy. 

W 1959 roku na uzbrojenie została przyjęta opuszczana stacja hydroakustyczna „Klaźma”. W 1961 roku trafiła ona do lotnictwa morskiego. W eksploatacji okazał się jednak mało skuteczna, ciężka i trudna w obsłudze. W praktyce nie była używana i zdemontowano je z pokładów śmigłowców. 

Pomimo działania nad otwartymi zbiornikami wodnymi, śmigłowiec Mi-4 M był źle przygotowany dla zapewnienia bezpieczeństwa załogi. Łódki ratunkowe na pokładzie były montowane z inicjatywy załogi. Podczas awaryjnego wodowania czasu na ratunek dla załogi było bardzo mało. Zwykle załoga zrzucała awaryjne swoje drzwi, a operator gondolę pod-kadłubową. Po wodowaniu śmigłowiec momentalnie nurkował nosem, nabierał wody przez otwór po zrzuconej gondoli, przechlał się na burtę i szybko tonął. 

W 1964 roku opracowano wersję eksportową, którą oznaczono Mi-4 ME. Różniła się ona niewiele od Mi-4 M. Polska zakupiła 4 egzemplarze tej wersji. W dniu 8 października 1965 roku do Lotnictwa Marynarki Wojennej przybyły pierwsze dwa śmigłowce Mi-4 ME o nr 021 i 617. Weszły one na wyposażenie 28 Eskadry Ratowniczej stacjonującej w Darłowie. W dniu 21 grudnia 1965 roku przybyły kolejne dwa śmigłowce o nr 071 i 117, wtedy to sformowano klucz do zwalczania okrętów podwodnych (ZOP). Śmigłowce Mi-4 ME w Lotnictwie Marynarki Wojennej zakończyły służbę w 1981 roku, a cztery lata później (1985 roku) definitywnie zakończono eksploatację wszystkich Mi-4 w naszym lotnictwie. W sumie sprowadzono do Polski 23 egzemplarze (wersja A) oraz jedną sztukę za SB Lim-2 pozyskaną z Węgier w ramach wymiany, ponadto 4 sztuki wersji  ME.

W Muzeum Lotnictwa Polskiego zachował się egzemplarz Mi-4 ME nb 617, a początkowo Nb 6, co odzwierciedlono w chwili konserwacji maszyny z początkiem XXI wieku. 

W Muzeum Sił Powietrznych zachował się egzemplarz Mi-4 ME nr 02177 seria produkcyjna 177 - Dostarczony do Wojska Polskiego w dniu 21 grudnia 1965 roku. Początkowo miał Nb 2, potem Nb 021. Śmigłowiec był eksponatem w Muzeum w Gdyni, Nb 717, a także Nb 042. W 2010 roku został przewieziony do Dęblina do nowo tworzonego Muzeum Sił Powietrznych, dzieła świętej pamięci generała pilota Andrzeja Błasika.

 

Opracował Karol Placha Hetman