McDonnell Douglas DC-10

Kraków 5.04.2013r.

301c Rozdział 21.02.1994r.

McDonnell Douglas DC-10

Polska PLL LOT

 

Samolot pasażerski, transportowy.

Konstrukcja

DC-10-30 rejestracja OH-LHA linii Finnair. Pierwszy samolot tego przewoźnika. 1977r. Zdjęcie Finnair

 

Trzysilnikowy turboodrzutowy szerokokadłubowy samolot transportowy o pojemności do 380 pasażerów.

 

Skrzydła. Płat wolnonośny, całkowicie metalowy, skonstruowany na zasadzie bezpiecznego zniszczenia inaczej bezpieczny w razie awarii (fail safe). Składa się z kilku sekcji. Względna grubość profilu zmienia się wzdłuż rozpiętości; od 12,2 % u nasady do 8,4 % na końcu. Kąt skosu wynosi 35 stopni. wznos części zewnętrznej wynosi 3 stopnie (od silników do końcówek). Natomiast w częściach wewnętrznych wynosi 5,14 stopni. Kąt zaklinowania przy kadłubie jest dodatni, a u końcówek ujemny. W tym okresie był to popularny sposób projektowania skrzydeł z tak zwanym zwichrzeniem aerodynamicznym, które zapewniało dużą siłę nośną z jednoczesnym mniejszym oporem tarcia. Skrzydło posiada bogatą mechanizację. Na krawędzi natarcia sloty. Mogą być ustawione w trzech położeniach. Na górnej powierzchni płata umieszczono przerywacze (spojlery) 5-sekcji. Klapy zaskrzydłowe dwuszczelinowe, 2-sekcje. Lotni konwencjonalne, 2-sekcyjne, wewnętrzne i zewnętrzne. W wersji DC-10-30 lotki wewnętrzne podczas startu i lądowania, wychylane są symetrycznie razem z klapami. Wszystkie powierzchnie ruchome są metalowe i poruszane hydraulicznie. Krawędź natarcia skrzydeł wyposażona w system odladzania. W skrzydłach znajdują się dwa integralne zbiorniki paliwa.

 

Kadłub. Kadłub o przekroju kołowym, konstrukcji półskorupowej. Zbudowany według zasady fail safe (bezpieczny w razie awarii). Podstawowy materiał to wysokowytrzymałe stopy aluminium. W przedniej części umieszczono kabinę załogi składającą się z 3 lotników; pierwszy pilot-kapitan, drugi pilot, nawigator-mechanik. W kabinie są także dwa dodatkowe miejsca dla inspektorów-kontrolerów. Kabina pasażerska ma maksymalną szerokość 5,70 m. W wersji ekonomicznej mieści max 380 pasażerów. Typowy układ kabiny to; I-klasa 8 miejsc, klasa turystyczna 255-270 miejsc. Był to czas, kiedy jeszcze nie cudowano tak z wazeliną dla pasażerów i wszyscy byli traktowani jednakowo. Środkowy segment kadłuba zajmował przedział garderobiany, toalety, ewentualnie kuchenny. W tyle kadłuba umieszczono toalety i pomieszczenia służbowe. Z uwagi na dużą liczbę pasażerów i sprawny boarding samolot wyposażono w 8 drzwi, po 4 na każdej burcie. bagaż pasażerów umieszcza się w kontenerach, które następnie są załadowywane na dolny pokład. Załadunek bagażu odbywa się przez drzwi na prawej burcie. Na dolnym pokładzie znajduje się także kuchnia, lodówki, pomieszczenia gospodarcze. Posiłki na górny pokład dostarczają dwie elektryczne windy. Na pokładzie samolotu znajduje się standardowo 9 toalet. Długość kadłuba wynosi 51,97 m.

DC-10 kabina pasażerska podczas produkcji. Zdjęcie McDonnell Douglas. 1975r.

DC-10 stanowiska pilotów. 1975r. Zdjęcie Wikipedia

DC-10 stanowiska pilotów. 1975r. Zdjęcie LAC

DC-10 boczne stanowisko mechanika pokładowego w kabinie załogi. 1975r. Zdjęcie LAC

 

Usterzenie w układzie klasycznym, wolnonośne, skośne, o obrysie trapezowym, konstrukcji całkowicie metalowej. Usterzenie poziome z podziałem na ster i statecznik, typu pływającego, czyli o przestawianym kącie zaklinowania. Usterzenie pionowe zabudowane nad silnikiem nr 2. Złożone ze statecznika i 2-częsciowego steru. Wszystkie powierzchnie poruszane hydraulicznie. W latach 1981r.-1982r. prowadzono próby ze statecznikami wykonanymi z kompozytów węglowych. Zamontowano je na 10 egzemplarzach samolotów.

DC-10 Swissair rejestracja HB-IHF. Tylne usterzenie i silnik Nr 2. Zdjęcie LAC

DC-10 system pneumatycznego trapu ratunkowego. Zdjęcie LAC

 

Podwozie. DC-10 standardowo wyposażono w chowane podwozie, trójpunktowe. Przednia goleń z dwoma kołami bliźniaczymi, sterowana. Podwozie główne podparte w skrzydłach, wyposażone w 4-kołowe wózki. Chowane w kierunku kadłuba. Koła firmy Goodyear. Hamulce tarczowe z automatem ABS. Amortyzatory olejowo-powietrzne. W wersji DC-10-30 samolot wyposażono w dodatkową czwartą goleń, z dwoma bliźniaczymi kołami, podparte w kadłubie na wysokości podwozia głównego, wciągane do przodu w kadłub.

 

Zespół napędowy składa się z trzech silników wentylatorowych, dwuprzepływowych. Zamontowano je pod skrzydłami i w tylnej części nad kadłubem. Podobny układ zastosowano na konkurencyjnym samolocie Lockheed L-1011 Tristar.

Podstawowym silnikiem jest silnik firmy General Electric CF6-50C1 o ciągu 3 x 233,50 kN. Silnik CF6-50 jest rozwinięciem powstałego w 1967r. silnika CF-6-6. Silnik jest dwuprzepływowy, dwuwałowy, przeznaczony do napędu samolotów cywilnych. Rozpoczyna się 1-stopniowym wentylatorem (38 łopatek), na tym samym wale zamontowano 3-stopniową sprężarkę niskiego ciśnienie, dalej na wale wysokiego ciśnienia zamontowano 16-stopniową sprężarkę wysokiego ciśnienia z regulowanymi kierownicami na wlocie (pierwsze 7-stopni wykonano z tytanu, a pozostałe ze stali), pierścieniowa komora spalania z 30 wtryskiwaczami, plus 2 rozruchowe, turbina wysokiego ciśnienia 2-stopniowa z wewnętrznym chłodzeniem powietrzem (wytrzymują temperaturę 1 330 stopni Celsjusza), turbina niskiego ciśnienia na wale niskiego ciśnienia ma 4-stopnie z wewnętrznym chłodzeniem powietrzem, dostarczanym z 7-stopnia sprężarki. Tarcze i łopatki turbiny wykonano z tytanu. Przed każdym stopniem turbiny zamontowano kierownice aerodynamiczne. Dysza wylotowa nieregulowana. Na końcu zamontowano odwracacz ciągu.

Silniki są zasilane paliwem z 5 integralnych zbiorników paliwa o łącznej pojemności 138 165 litrów. Pojemność zbiorników oleju wynosi 56,8 litrów.

Natężenie przepływu wynosi 658 kg/s. Stopień dwuprzewpływowości wynosi 4,3 : 1. Całkowity spręż wynosi 29,13. Średnica wentylatora 2 195 mm, szerokość max silnika 2 390 mm, wysokość max 2 675 mm, długość 4 394 mm, masa suchego silnika 3 956 kg. Masa wentylatora 605 kg, masa odwracacza ciągu 263 kg. Jednostkowe zużycia paliwa na max ciągu 0,385 kg/KGxh. Zużycie oleju 0,9 kg/h. Obudowa silników została wyposażona w izolację akustyczną, ale i tak silniki są stosunkowo głośne, bo pierwsze ostre normy ograniczające hałas wprowadzono pod koniec 70-lat XX wieku.

Alternatywa są silniki Pratt & Whitney JT9D-20 o ciągu 3 x 220 kN lub Pratt & Whitney JT9D-59A o ciągu 3 x 236 kN.

Silnik General Electric CF6-50. 1970r. Zdjęcie LAC

 

Wyposażenie. samolot wyposażono w zestaw przyrządów pilotażowo-nawigacyjnych i urządzeń radio-nawigacyjnych umożliwiających lądowanie wg III kategorii minimum pogodowego. Reprezentuje najwyższy poziom zaawansowania technicznego pierwszej połowy 70-lat XX wieku. Do nowoczesnych urządzeń (tamtego okresu) należy zaliczyć komputer pokładowy ARINC 576 oraz bezwładnościowy układ nawigacyjny ARINC 561. Wyposażenie pokładowe, przy ograniczonej ilości załogi zapewnia bezpieczne poruszanie się w przestrzeni powietrznej pozbawionej jakichkolwiek naziemnych urządzeń nawigacyjnych, np. nad Arktyką i Syberią.

Podstawową instalacją jest trójobwodowa instalacja hydrauliczna, o ciśnieniu roboczym 210 KG/cm2. Porusza ona powierzchniami sterowymi, wciąga i wypuszcza podwozie, hamuje kołami, steruje podwoziem przednim. Instalacja jest zasilana poprzez trzy pompy olejowe zamontowane przy każdym z silników.

Instalacja elektryczne.

APU. Samolot wyposażono w pomocniczy silnik turbinowy APU firmy Garret. Jego rolą jest uruchamianie głównych silników napędowych oraz zapewnienie zasilania urządzeń w samolocie, gdy główne silniki są wyłączone. Dostarcza on energii elektrycznej i sprzężonego powietrza.

 

Dane T-T

 

DC-10-10

DC-10-30

DC-10-40

MD-11

 

Wymiary

 

 

 

 

Miano

R

 

47,34

50,41

50,41

M.

D

 

55,30

55,50

55,50

M.

H

 

 

 

 

M.

Pow nośna

 

358,7

367,7

367,7

M2

Masa

Własna

111 086

121 198

122 951

Kg

 

Całkowita

206 385

263 085

259 940

Kg

 

Max do lądowania

164 880

182 798

182 798

Kg

 

Ładunku

44 678

48 300

46 243

Kg

 

 

 

 

 

 

Prędkość

Max

982

962

982

Km/h

 

Max

 

 

 

Km/h

 

Wznoszenia

838

884

829

m/min

 

Przelotowa

928

908

922

Km/h

 

Przelotowa Ma

0,82

0,82

0,82

 

 

Startu

335

351

346

 

 

Lądowania

238

256

256

Km/h

Zasięg

Max

10 220

12 055

11 685

Km

 

Z ładunkiem

4 335

7 413

6 485

Km

Pułap

operacyjny

10 605

10 180

9 965

 

Rozbieg

Dobieg

 

 

 

 

Długość DS

 

3 200

3 170

3 135

m

Silnik

Typ

General Electric CF6-50C1

 

 

 

 

Ciąg

3 x 233,50 kN

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DC-10 rysunek McDonnell Douglas. 1975r.

DC-10 rysunek McDonnell Douglas. 1975r.

 

Opracował Karol Placha Hetman