Lotnisko w Balicach historia część 1 2014r.

Kraków 10.11.2014r.

Lotnisko Balice

Historia


Artykuł ten jest kolejną próbą spisania historii Lotniska Balice.

Część 1


Trudno dokładnie ustalić, w którym roku powstało Lotnisko Balice. Bez wątpienia było to lotnisko zapasowe dla Lotniska Czyżyny-Rakowice, czyli nie będę daleki od prawdy, gdy za datę powstania tego lotniska przyjmę 1930r..

Lotnisko Balice w tym czasie to zbyt duże słowa. Nawet określenie lotnisko zapasowe można uznać za przesadne. W Krakowie wielkim i najstarszym na terenie Rzeczypospolitej lotniskiem było Lotnisko Rakowice, które powstało za czasów zaboru austriackiego. W 1918r., zostało przejęte przez odrodzoną Rzeczypospolitą. Na nim bazowały różne jednostki lotnicze i szkoła lotnicza. Zgromadzono tutaj wiele samolotów i było duże zaplecze. Wiadomym było, że w czasie konfliktu zbrojnego Lotnisko Rakowice będzie dogodnym celem dla samolotów wroga. Zgodnie z Polską doktryna wojenną, zorganizowano tak zwane lotniska zasadzkowe. Takie lotniska zasadzkowe nie wymagały dużego zaplecza. Istotne było równe i odpowiednio duże pole wzlotów. Dla startu i lądowania współczesnych samolotów wystarczała łąka o wymiarach 400 m x 600 m. Jako warsztat lotniczy wystarczała kuźnia lub stolarnia, gdzie można było znaleźć konieczne narzędzia. Stacja paliw i smarów składał się z kilku zgromadzonych beczek, węży i ręcznych pomp lub wiader i lejków. Jak więc widać, samoloty nie wymagały zbyt wielu sprzętów. Samoloty gromadzono zwykle pod drzewami, często w sadach, co znacznie utrudniało rozpoznanie z powietrza. Dla pilotów i kadry towarzyszącej należało stworzyć w miarę wygodne warunki socjalne. Dlatego dogodnymi lokalizacjami dla lotnisk polowych (zasadzkowych) były dwory szlacheckie lub folwarki. Tutaj żołnierze dysponowali dogodnymi warunkami zakwaterowania i wyżywienia. Nie brakowało także koni, a każdy żołnierz w II Rzeczypospolitej potrafił jeździć konno. Miało to także wymiar dogodnej komunikacji między poszczególnymi pododdziałami wojskowymi.

Lokalizacja lotniska polowego (zasadzkowego) Balice, różniła się od obecnie znanego nam portu lotniczego. To pierwotne lotnisko było zlokalizowane w południowej części miejscowości Balice, a na północ od obecnego portu lotniczego. Miejscowość Balice była wzmiankowana w 1229r., była wsią szlachecką i należała do rodu Bonerów, następnie Firlejów. Przez miejscowość przebiegał gościniec z Krakowa, przez Bronowice, Mydlniki do Balic i dalej w kierunku Tenczynka. Obecnie jest to Droga Wojewódzka Nr 774. W XV wieku w miejscowości wybudowano Pałac Radziwiłów. Początkowo był on drewniany na podmurowaniu. Wokół pałacu założono rozległy ogród. Fundatorem był Seweryn Boner. Pałac był siedzibą znamienitych rodów szlacheckich: Bonerów, Ossolińskich, Firlejów i oczywiście Radziwiłłów, którzy w drugiej połowie XIX wieku dokonali jego gruntownej modernizacji przebudowując go jako całkowicie murowany. Po drugiej wojnie światowej pałac przejęło komunistyczne państwo. Obecnie w pałacu ma siedzibę Instytut Zootechniki i są organizowane w nim okolicznościowe imprezy, w tym wesela.


Oprócz pałacu, w Balicach był folwark, w którym była stolarnia i kuźnia. To folwark stał się zapleczem polowego lotniska. Lotnisko było zlokalizowane bardzo celowo. Samoloty stacjonujące na nim miały bronić Kraków od zachodu.


Przygotowanie do wojny obronnej 1939r.

Pierwsze potwierdzone informacje, o istnieniu Lotniska Balice, pochodzą z relacji pilotów 2 Pułku Lotniczego, który stacjonował na Lotnisku Rakowice. Piloci wspominali o wykorzystywaniu Lotniska Balice w czasie rozwiązywania statusu Zaolzia (1938r.), kiedy samoloty myśliwskie PZL P-11c stacjonowały na Lotnisku Aleksandrowice (Bielsko Biała). Wówczas jednak piloci nie używali określenia Lotnisko Balice, tylko mówili - „Lecę do Balic”.

Już w lipcu 1939r. Zaraza germańska znacznie zwiększyła swoją aktywność lotniczą, nieustannie naruszając przestrzeń powietrzną Rzeczypospolitej. Pomysł lotnisk zasadzkowych, czyli wysuniętych lotnisk polowych w pobliżu Zawiercia i Wielunia nie bardzo zdał egzamin. Polskie samoloty nie były w stanie dogonić germańskich maszyn rozpoznawczych. Po trzech tygodniach formy zasadzki zlikwidowano. Jednak pomysł wysuniętych lotnisk polowych kontynuowano.

Od dnia 20.08.1939r. na Lotnisku Aleksandrowice koło Bielska Białej, które było lotniskiem Szkoły Pilotów Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, zaczęły stacjonować samoloty myśliwskie z 121 i 122 Eskadry 2 Pułku Lotniczego. Były to 4 samolotów PZL P-11c i 8 pilotów. Wiadomo, że w tym samym czasie reszta sił 121 Eskadry stacjonowała już na Lotnisku Balice. Dowódca kapitan pilot Tadeusz Sędzielowski. Rzut kołowy 121 Eskadry dotarł z Czyżyn do Balic w nocy z 26/27.08.1939r.. W Balicach stacjonowało 6 PZL P-11c i 1-2 RWD-8. Podobnie 122 Eskadra dysponująca 10 samolotami PZL P-11c została przebazowana na Lotnisko Balice. Dowódcą 122 Eskadry był kapitan pilot Mieczysław Wiórkiewicz. Rzut kołowy 122 Eskadry dodarł na Lotnisko Balice w nocy 28/29.08.1939r., a samoloty świtem 31.09.1939r. Eskadra został wzmocniona o kolejne samoloty i w chwili agresji zarazy germańskiej liczyła 14 maszyn PZL P-11c. Także 123 Eskadra Myśliwska świtem 31.08.1939r., została przebazowana na Lotnisko Balice. 123 Eskadra dysponowała 10 samolotami PZL P-7a. Jednak w dniu 1.09.1939r., o godzinie 14:00 123 Eskadra otrzymała rozkaz o przebazowaniu na Lotnisko Okęcie, gdzie samoloty przybyły o godzinie 17:10. Celem był udział w obronie Warszawy. 123 Eskadra operowała z Lotniska Poniatów koło Jabłonnej. Tak więc krakowskim lotnikom przypadła w udziale obrona stolicy Rzeczypospolitej.

Na Lotnisku Balice przebywał także dowódca III/2 Dywizjonu Myśliwskiego Lotnictwa Armii Kraków, kapitan pilot Mieczysław Medwecki, oficjalnie dysponujący samolotem RWD-8.

Rankiem 1.09.1939r. Zaraza germańska zaatakowała Kraków i Lotnisko Rakowice-Czyżyny, na którym już nie było Polskich samolotów. Podczas startu do lotu bojowego nad Balicami pojawiła się niespodziewanie grupa nieprzyjaciela wracająca z nad Krakowa. Dowódca Dywizjonu Myśliwskiego, kpt. pil. Mieczysław Medwecki, tuż po starcie został zestrzelony przez Ju-87 pilotowanego przez sierż. franka neuberta z I/StG 2 „immelmann”. Był to pierwszy poległy w czasie II wojny światowej pilot Polski. Pchor. Władysław Gnyś, startujący w kluczu Medweckiego, wymanewrował atakujących go germańców i kontynuował lot. W rejonie Olkusza napotkał wracającą znad Krakowa eskadrę Dornierów Do-17E z KG 77. Udało mu się zestrzelić 2 bombowce wroga, które rozbiły się w rejonie wsi Żurada. Były to pierwsze zwycięstwa powietrzne odniesione przez Polskiego pilota podczas II wojny światowej. Po południu pierwszego dnia wojny (1.09.1939r.) dywizjon przebazowano na lotnisko polowe Igołomia (25 km na wschód od Krakowa). Pierwszego dnia wojny piloci zasadzki w Aleksandrowicach (Bielsko Biała) dali się we znaki wrogowi. Wykonano 30 lotów, niszcząc bez strat własnych 2 bombowce Heinkel He-111 oraz obserwacyjnego Henschla Hs-126. Zwycięstwa dla 121 Eskadry uzyskali plut. pil. Leopold Flanek (w rejonie Kęt) oraz kpr. pil. Jan Kremski (w rejonie Trzyńca). Wieczorem 1.09.1939r., na rozkaz nowego dowódcy III/2 Dywizjonu Myśliwskiego, kpt. pil. Waleriana Jasionowskiego, samoloty z zasadzki w Aleksandrowicach dołączyły do macierzystej eskadry na lotnisku Igołomia. W Balicach już samolotów nie było.

Jak więc widzimy wspaniały szlak bojowy naszych asów lotniczych; Wacława Króla, Władysława Gnysia oraz innych rozpoczął się od Lotniska Balice.


121 Eskadra



122 Eskadra




W czasie okupacji germańskiej w Balicach nie bazowały żadne samoloty, choć niektóre źródła mówią o próbie założenia w Balicach szkoły pilotów dla młodych germańców. Brak także potwierdzonych informacji o stacjonowaniu tutaj od stycznia 1945r., przez kilka tygodni przez lotnictwo sowieckie.


Po II wojnie światowej

Po II wojnie światowej część terenu pola wzlotów ponownie przeszło pod użytki rolne. Prawdopodobnie lotnisko nie pozostałoby nawet jako lądowisko. Uchroniła je decyzja ministra rolnictwa z 9.10.1945r., która chroniła tereny lotnisk i lądowisk przed zaoraniem. Lotnisko nie miało gospodarza. Dopiero od dnia 2.05.1946r., lotnisko zaczął wykorzystywać Aeroklub Krakowski. Jednak Aeroklub Krakowski wciąż poszukiwał lepszej lokalizacji. Przez pewien czas chciał korzystać z Krakowskich Błoń mając swoją siedzibę przy ulicy Oleandry dysponując tam prowizorycznym hangarem. Była także lokalizacja na Pasterniku i Lotnisku Rakowice-Czyżyny. Ostatecznie Aeroklub osiadł na Lotnisku Pobiednik. Aeroklub Krakowski z Lotniska Balice korzystał jeszcze w 1953r.

Warto wspomnieć o pozorowanych działaniach ówczesnych komunistycznych władz Krakowa (1950r.) poszukiwania miejsca dla nowego lotniska komunikacyjnego dla Krakowa. Naturalnym lotniskiem cywilnym było Lotnisko Rakowice-Czyżyny. Lecz rozbudowa miasta w kierunku wschodnim stawiała istnienie lotniska pod znakiem zapytania. Brano pod uwagę nową lokalizację w Słomnikach, Skotnikach, Czernichowie, Balicach. Rzekomo, ostateczna decyzja o lokalizacji portu lotniczego zapadła w ministerstwie komunikacji w dniu 15.04.1950r., lecz przez kolejne lata nic się nie działo. Przecież, dla komuny loty samolotem to zbytek. W 1954r., na spotkaniu Ministerstwa Obrony Narodowej i Ministerstwa Budownictwa dokonano uzgodnień, według których Lotnisko Balice miało być wojskowe z samolotami o napędzie turboodrzutowym, a Lotnisko Rakowice-Czyżyny komunikacyjnym jeszcze przez 2-3 lata. W rzeczywistości, cywilne samoloty z Lotniska Rakowice-Czyżyny rozkładowo korzystały do końca 1963r., a sporadycznie jeszcze do 1966r.

W kwietniu 1951r., po utworzeniu 7 Dywizji Lotnictwa Myśliwskiego Lotnisko Balice weszło pod jej dowództwo. Po defiladzie w Warszawie w dniu 22.07.1955r. stacjonujący w Czyżynach 2 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego wchodzący w skład 7 DLM głównymi siłami został przebazowany na Lotnisko Balice. Było to spowodowane budową kombinatu metalurgicznego i Nowej Huty. Jednak jeszcze przez kilka lat 2 PLM użytkował oba lotniska równolegle.

Połowa 50-lat XX wieku to intensywna rozbudowa Lotniska Balice dla potrzeb lotnictwa wojskowego. Budowę rozpoczęto w 1954r. Lotnisko zostało przesunięte na południowy-zachód. Pierwotne pole wzlotów lotniska to dzisiejszy punk poboru opłat na autostradzie A-4 i wiadukt nad autostradą. Nowy teren został zlokalizowany głównie na terenach rolnych. Plany lotniska zostały dostarczone z CCCP i były typowymi planami według, których zbudowano wiele czasach PRL. Pierwsza inwestycją była bocznica kolejowa, która połączyła stacje kolejową Kraków-Mydlniki z przyszła jednostką wojskową. Już w 1954r., oddano do użytku wieżę kontroli lotów, która po kilku modernizacjach służy jeszcze do chwili obecnej (2014r.). do końca 1956r., oddano do użytku; DS (RWY) o nawierzchni betonowej, drogi kołowania, PPS (płaszczyzny postoju samolotów. Zbudowano sztab, budynek koszarowy, stołówka, klub oficerski, PKT z garażami, MPS, magazyny, łaźnie kotłownie.




Dla kadry oficerskiej zbudowano osiedle mieszkalne w podkrakowskich Bielanach, złożone z 15 bloków mieszkalnych. Odległość między lotniskiem, a osiedlem wynosi 5 kilometrów. Aby ograniczyć koszty, w mieszkaniach umieszczono piece węglowe, a zrezygnowano z centralnej kotłowni. Oficjalnie mówiono o zakazie budowy centralnej kotłowni z uwagi na położone w niewielkiej odległości obserwatorium astronomiczne na Orlej Górze.


Oficjalnie, 2 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego stacjonował do kwietnia 1963r., kiedy został przebazowany na Lotnisko Łask. Przenosiny trwały jednak do 1967r.


Opracował Karol Placha Hetman