Lotnisko Gądów Mały we Wrocławiu 2011r.

Lotnisko Gądów Mały we Wrocławiu
1910r. – 1985r.

Lotnisko Gądów Mały na Mapie Polski. 2011r.

Historia
Lotnisko Gądów Mały było jednym z lotnisk Wrocławia. Niemiecka nazwa Flughafen Klein-Gandau Odegrało ono ważna rolę, zarówno będąc w rękach niemieckich jak i po II wojnie światowej, kiedy za sprawą możnych tego świata znalazło się w rękach Polskich. Obecnie ( 2011r. ) już nie istnieje, ale pamięć o nim wśród seniorów lotnictwa jest wciąż żywa. Tym bardziej, iż wielu z nich na tym lotnisku uczyło się latać. 
Historia Lotniska Gądów Mały w zasadzie rozpoczęła się w XIX wieku. W dniu 4.09.1865r. odbył się we Wrocławiu przelot kilkuosobowym balonem, zorganizowany przez braci Berg. Jak donosi "Dziennik Poznański" - "Balon wzniósłszy się do wysokości 6 000 stóp wrócił szczęśliwie pod wsią Małe Gądowy na ziemię”. 
W 1872r. teren ten kupiło wojsko i po zniwelowaniu używano jako plac ćwiczeń i plac apelowy. Odbywały się na nim defilady. W 1906r. odbyła się defilada na której jako gość był Winston Churchill. 
Nie wiadomo kiedy ten plac apelowy stał się lotniskiem. Prawdopodobnie na początku funkcjonowała tu jednostka balonów obserwacyjnych. Było to jedno z pierwszych lotnisk w niemczech i jedyne we Wrocławiu, aż do rozpoczęcia w 1936r. budowy Lotniska Srachowice, położone jeszcze dalej na zachód od centrum Wrocławia. Lotnisko Gądów Mały miało dobre położenie. Znajdowało się przy głównej drodze wylotowej z Wrocławia na zachód. W odległości 7 km od centrum Miasta. Połączenie z centrum Miasta zapewniała linia tramwajowa. 
W 1910r. na Lotnisku postawiono składany, przenośny hangar dla bazowania sterowców. Stacjonował w nim sterowiec Parseval PL-5. Spłonął w Hann. Münden podczas wypuszczania wodoru w dniu 16.06.1911r. Jego miejsce zajął Parseval PL-9, który w 1913r. został sprzedany Turcji. 

Składany hangar na Lotnisku Gądów Mały. 1914r.

Pierwszą stałą infrastrukturę stanowiły przypuszczalnie trzy hangary, zbudowane prawdopodobnie w 1914r.. 

Lotnisko Gądów Mały. W tle widoczny hangar. Około 1914r.

Po wojnie światowej, od 1920r. w wyniku postanowień Traktatu Wersalskiego niemcy zostali teoretycznie pozbawieni lotnictwa wojskowego. Lotnisko Gądów Mały pozostało wyłącznie jako cywilne. Ale trzeba pamiętać, iż w wyniku niewiędnącej przyjaźni sowiecko-niemieckiej, ci ostatni szkolili się na lotniskach i poligonach państwa moskiewskiego. Od 1922r. na Lotnisku działa filia fabryki Junkersa. 
Przypuszczalnie 31.01.1926r. na wschodnim krańcu pola wzlotów w pobliżu ulicy prowadzącej z centrum Wrocławia oddano do użytku pierwszy drewniany dworzec lotniczy.

Dworzec lotniczy Gądów Mały. Około 1926r. Widok od strony północnej. Widocznymi drzwiami podróżni wchodzili do dworca i wychodzili po przylocie. Na dachu widoczna wieża kontroli lotów.

Dworzec lotniczy Gądów Mały. Około 1927r. Na budynku zamontowano dwa zegary. Wyjście po prawej stronie to wejście na pole wzlotów.

Lotnisko Gądów Mały. Około 1927r.

Lotnisko Gądów Mały. Po lewej stronie pola wzlotów widoczne trzy hangary firmy Junkers. 1929r.

Lotnisko Gądów Mały. Około 1931r.

Po dojściu hitlera do władzy Lotnisko przeżywa duży wzrost ruchu pasażerskiego. Rozpoczęto regularne loty krajowe do Berlina, Szczecina, Jeleniej Góry, Gliwic, Goerlitz, Drezna, Lipska i Halle, a także zagraniczne do Warszawy i Pragi. Lotnisko było także przykrywką dla armii niemieckiej. Szkolono tu przyszłych pilotów na kursach szybowcowych i skoków spadochronowych. Trasy wyścigów Challenge w 1929r. i w 1930r. przebiegały właśnie przez to Lotnisko. Co jakiś czas Lotnisko odwiedzały sterowce. W 1932r. wybudowano pierwszy murowany hangar z wieżą kontroli lotów ( przy dzisiejszej ulicy Lotniczej ). 

Lotnisko Gądów Mały. Pierwszy murowany hangar z wieżą kontroli lotów, przy ulicy zwanej dzisiaj Lotniczą. 1936r. 

W 1937r. uroczyście oddano do użytku nowoczesny ( istniejący do dziś ) budynek zarządu lotniska, z nową wieżą kontroli lotów, reprezentacyjną halą przylotów i restauracją na tarasie widokowym. Budynek wykonano według projektu Ernsta Pietrusky'ego.

Lotnisko Gądów Mały. Nowy budynek portu, zarządu lotniska, restauracji. Wieża kontroli lotów jeszcze nie ukończona, podobnie taras widokowy. Budynek ten istnieje do chwili obecnej ( 2011r. ). 1937r.

Ten sam budynek. Adres ulica Lotnicza 22. 2011r.

Zbudowano bunkier na południowej krawędzi lotniska przy ul. Bystrzyckiej oraz wybetonowano podjazd, ale lotnisko przez cały czas istnienia miało miękką, trawiastą nawierzchnię. Jeszcze przed rozpoczęciem drugiej wojny światowej fabryka Junkersa zaczęła budować samoloty bojowe. Między innymi Ju-88 sztukas. Oba Wrocławskie lotniska, tuż przed agresją zarazy niemieckiej na Rzeczypospolitą, bazowały dziesiątki samolotów bojowych. 
Po przegranej przez Rzeczypospolitą wojnie obronnej w 1939r. Wrocław i jego lotniska znalazły się na uboczu głównych działań wojennych, do czasu kiedy w styczniu 1945r. zbliżył się front sowiecki. Kiedy zamknął się pierścień wokół twierdzy Wrocław Lotnisko Gądów Mały stało się jedyną droga transportu. W marcu 1945r. silny ostrzał zniszczył pole wzlotów, ale oddziały paramilitarne naprawiły nawierzchnię. Z końcem marca 1945r. linia frontu przesunęła się na odległość około 1 km od lotniska. Praktycznie uniemożliwiło to starty i lądowania. Dlatego było wykorzystywane jako punkt zrzutu zaopatrzenia. Ocenia się, że do tego czasu niemcy zdążyli ewakuować ponad 6 000 rannych oraz sprowadzić ponad 3 000 żołnierzy. W dniu 1.04.1945r. Lotnisko zostało zdobyte przez sowietów, ale dalej w kierunku centrum się nie posunęli. Przypomnę, iż Wrocław nie został przez sowietów zdobyty. Po rozmowach rozbrojeniowych poddał się na godziwych warunkach, których sowieci nie dotrzymali.
Zniszczenia wojenne uniemożliwiały korzystanie z Lotniska. Teren był zaminowany i było na nim wiele niewybuchów ( niewypałów ). Rozminowywanie i wyrównywanie pola wzlotów trwało aż do 1947r.. 
W latach 1946r. – 1958r. Lotnisko Gądów Mały obsługiwały regularne loty cywilne linii lotniczych PLL LOT. Drugie lotnisko, Lotnisko Srachowice było używane wyłącznie przez samoloty wojskowe, a dokładnie armię sowiecką. Równocześnie Lotnisko Gądów Mały w okresie od końca 1946r. do 1978r., było eksploatowane przez Aeroklub Dolnośląski. 

Samolot Li-2 P nr 18439102, imię własne Duśka, na Lotnisku Gądów Mały. W oddali widoczny dworzec lotniczy. 1947r. Samolot ten obecnie ( 2011r. ) jest eksponatem w MLP Czyżyny.

Samoloty Junak 2 w hangarze na Lotnisku Gądowo. 1955r. Na szklanej ścianie typowy dla stalinizmu plakat i hasło; „Młodzież Chłopcy i Dziewczęta Uprawiajcie Sporty Lotnicze.”

W hangarze powstała filia Bielskich Zakładów Szybowcowych. Do 1979r. zbudowano przeszło 1 000 szybowców różnych typów. 
W 1958r. zapadła decyzja o przeniesieniu transportu pasażerskiego z Lotniska Gądów mały na Lotnisko wojskowe Strachowice.
W dniu 13.09.1959r. otwarto Salon Lotniczy. Podczas inauguracji na lotnisku klubowym zgromadziło się 200 tysięcy osób. 

Lotnisko Gądów Mały. Salon lotniczy 1959r. Samolot to Lim-2 nb 1221. Przy okazji jest to dowód, że maszyny te bez problemu operowały z gruntowych DS.

Lotnisko Gądów Mały. Salon lotniczy 1959r. Śmigłowiec SM-1.

Było tu centrum Wrocławskiej społeczności lotniczej. Tutaj odbyły się pierwsze Samolotowe Rajdy Dziennikarzy i Pilotów. Organizowano Międzynarodowe Zawody o Błękitną Wstęgę Odry, Dni Wrocławskich Skrzydeł itp. Na Gądowie działały m.in. Centrum Wyszkolenia Lotniczego, lotnictwo sanitarne, agrolotnictwo, zakłady szybowcowe, stacja meteorologiczna. Uczył się tu latać m.in. Mirosław Hermaszewski, Polski kosmonauta. W 1978r. przeprowadzono ostatnie szkolenie szybowcowe i skoki spadochronowe i zamknięto lotnisko.
W połowie 70-tych lat teren Gądowa przeznaczono pod zabudowę mieszkaniową i podjęto decyzję o likwidacji Lotniska. Na jego miejscu powstało osiedle, a nazwy ulic – Balonowa, Skrzydlata, Szybowcowa, Latawcowa, Sterowcowa, Samolotowa, oraz bulwarów: Dedala i Ikara – nawiązują do lotniczej przeszłości tego miejsca. Ostatecznie Lotnisko znikło z map w 1985r.. Wówczas budowa osiedla mieszkalnego złożonego z bloków o konstrukcji w wielkiej płyty była już daleko zaawansowana i otwarty został Dom Handlowy "Astra" przy ulicy Horbaczewskiego.

Ślady po Lotnisku Gądów Mały. 2011r.
Hangar.


Hangar z 1932r. po licznych przeróbkach jest obecnie dyskontem spożywczym. Ulica Lotnicza. 2011r.

Budynek portu lotniczego. Lotnicza 22.
Obecnie ( 2011r. ) mieści się w nim przedszkole i mieszkania. Przedszkole nosi Nr 113 i nazwane jest Akademią Przedszkolaka. Jest wysoko notowane wśród placówek tego typu. W budynku jest także placówka Straży Miejskiej. Pierwsze piętro tego budynku zaadaptowano na mieszkania. Niedawno budynek został wpisany do rejestru zabytków. Ponieważ aktualnie ( 2010r. ) obiekt nie prezentuje się okazale, to jest szansa na uzyskanie funduszy na remont jako obiektu zabytkowego.

Budynek portu. 2010r. Widok od ulicy Szybowcowej.

Budynek portu. 2010r. Widok od ulicy Lotniczej.

O powietrznej historii tego miejsca przypominają nazwy ulic oraz pomnik odsłonięty w 2005r. w 60 rocznicę Lotnictwa Polskiego we Wrocławiu i w 95 rocznicę utworzenia Lotniska.

Pomnik. 2010r.

Trzecie Lotnisko Wrocławia.
Trzecie i ostatnie wrocławskie lotnisko, które nie doczekało się nazwy i niechlubnie zapisało się na kartach historii miasta mimo krótkiego istnienia, znajdowało się pomiędzy mostem Szczytnickim, a Mostem Grunwaldzkim. Obszerne pole, które po wojnie dało podstawę do nazwania całego rejonu „placem”, powstało w ostatnich tygodniach II wojny światowej podczas oblężenia Twierdzy Wrocław ( Festung Breslau ). Po tym jak w kwietniu 1945r. sowieci zajęli Lotnisko Gadów Mały i twierdza straciła możliwość otrzymywania zaopatrzenia drogą lotniczą, szef wrocławskiej NSDAP – Karl Hanke podjął decyzję o „wybudowaniu” lotniska we wnętrzu miasta. Wyznaczono w tym celu reprezentacyjną, dwupasmową aleję Kaiserstraße ( łączącą obecny Most Grunwaldzki z Mostem Szczytnickim ) i zburzono wszystkie znajdujące się przy niej budynki: reprezentacyjne kamienice i obiekty użyteczności publicznej, w tym ewangelicki kościół Marcina Lutra. Przestała też istnieć „Scheitniger Stern” czyli „Szczytnicka Gwiazda” – przepiękne, zabudowane kamienicami skrzyżowanie w miejscu obecnego Ronda Reagana. Pośpieszne odgruzowywanie terenu przyszłego lotniska trwało pod ostrzałem sowieckich samolotów i pochłonęło liczne ofiary wśród miejscowej ludności cywilnej i zapędzonych do pracy cudzoziemskich robotników. Z „lotniska Karla Hankego” wystartowały prawdopodobnie tylko dwa samoloty: 10.04.1945r. Junkers Ju 52, który ewakuował dwudziestu dwóch rannych, oraz w noc przed kapitulacją czyli 5.05.1945r.: Fieseler-Storch 156, którym Karl Hanke uciekł z Wrocławia do Sudetenlandu ( Kraju Sudetów ). Spory o to czy i kiedy dokładnie miało to miejsce chyba nie ustaną. Po wojnie na kilka lat plac Grunwaldzki zamienił się w największe targowisko w mieście ( szaberplac ), bo handlowano tu wszelkim mieniem z opuszczonych niemieckich domów. 

Opracował Karol Placha Hetman