Junkers F.13 w Polsce

Kraków 10.10.2017r.

00121a Rozdział lato 1921r.

Junkers F-13

Historia Junkers F-13 w Polsce

Siedem samolotów Junkers F-13 Polskiego przewoźnika AEROLOT. Pole Mokowtowskie. 1926r. Zdjęcie LAC

Zdjęcie reklamowe AEROLOT z samolotem Junkers F-13. 1926r. Zdjęcie LAC

Trzy samoloty Junkers F-13 Polskiego przewoźnika AEROLOT. Pole Mokowtowskie. 1928r. Zdjęcie LAC

Samolot Junkers F-13 rej P-PALO Polskiego przewoźnika AEROLOT nad Warszawą.

Widoczny tor wyścigów konnych i lotnisko Pole Mokowtowskie. 1928r. Zdjęcie LAC

Dwa samoloty Junkers F-13 Polskiego przewoźnika PLL LOT. Pole Mokowtowskie. 1930r. Zdjęcie LAC

Historia Junkers F-13

Pierwsze, użytkowe, po wielkiej wojnie światowej samoloty, którymi przewożono pasażerów, pocztę i towary były adoptowanymi samolotami bombowymi. Miały konstrukcję drewnianą i były dwupłatowcami. Kabiny pasażerskie były komfortowe i zapewniały dużo miejsca dla pasażerów. Całość była bardzo zwarta i mocna. Liczne odciągi i rozpórki zapewniały stabilność konstrukcji, ale jednocześnie stawiały duży opór aerodynamiczny, przez co lot był stosunkowo powolny, a więc długi. Samolot zaledwie trzykrotnie szybciej pokonywał dany dystans w stosunku do powszechnej wówczas podróży koleją. 

Tymczasem w 1919 roku pojawił się samolot o znacznie korzystniejszym, choć jak pokazała historia, jeszcze zbyt nowatorskim układzie. 

W Dessau, w Saksoni Anhalt (centralna germania), funkcjonowały zakłady lotnicze Hugo Junkersa pod nazwą Junkers Flugzeug und Motorenwerke. W 1918 roku głównemu konstruktorowi tego zakładu, Otto Reuterowi zlecono rozwój samolotu pasażerskiego po nazwą J-13. Koncepcja samolotu była oryginalna podwójnie. Po pierwsze samolot został zaprojektowany typowo do przewozu pasażerów, co w tamtym czasie nie było tak oczywiste. Po drugie postanowiono zbudować go z metalu i to w dodatku jako dolnopłat wolnonośny. Ryzyko budowy tego typu samolotu było bardzo duże. I to pod względem technicznym jak i marketingowym. Za podjęciem tego typu wyzwania przemawiało kilka przesłanek. Po pierwsze, zakładom groziła redukcja zatrudnienia. Po drugie, istniała duża podaż surowców metalowych, które gromadzono na potrzeby produkcji wojennej. Po trzecie, możliwe perspektywy narodzin transportu komercyjnego. I po czwarte, doświadczenie zdobyty z eksploatacji pierwszych samolotów metolowych-wolnonośnych, użytych w wielkiej wojnie światowej. 

Germańcy pierwsze doświadczenia z metalowymi samolotami służącymi do przewozu pasażerów zdobyli eksploatując samolot Junkers J-10. Poprzez przeróbkę, zbudowano jeden samolot Junkers J-10, który zabierał na pokład jednego pasażera i niewielki ładunek towaru. W 1919 roku samolot ten latał regularnie na trasie Dessau - Weimar. 

Wkrótce nazwę J-13 zmieniono na F-13. Samolot na pokład miał zabierać do 4 osób.

Skrzydło opracowano jako wielodźwigarowa kratownica przestrzenna. Tak samo, kratownicą przestrzenną był kadłub. Całość pokryto blachą falistą, która dodatkowo wzmacniała konstrukcję. Kabina samolotu F-13 była w miarę obszerna, choć kratownica kadłuba uniemożliwiła zastosowanie wygodnych, dużych drzwi wejściowych. Dla konstrukcji ustalono że, obciążenie mocy wyniesie 11,2 - 13,1 kg/kW, a obciążenie powierzchni 46 - 67,5 kg/m2. 

Prototyp samolotu nazwano Annelise. Jego budowę rozpoczęto w styczniu 1919 roku. Prototyp był gotowy z początkiem czerwca 1919 roku, a oblotu dokonano 25 czerwca 1919 roku. W trakcie prób prototypu zdecydowano o zwiększeniu rozpiętości skrzydeł o prawie 3,0 metry (2,93 m). We wrześniu 1919 roku na prototypie Annelise ustanowiono rekord pułapu z ośmioma osobami na pokładzie, wynikiem 6 750 m. 

Samolot Junkers F-13 ustanowił kilka cennych rezultatów lotniczych. Między innymi przeleciał nad Kordylierami na wysokości 5 200 m. Z kolei w 1921 roku, podczas lotów reklamowych w USA, samolot Junkers F-13 przebywał nieprzerwanie w powietrzu przez 26 godzin. 

Samolot Junkers F-13 okazał się dobrym, użytkowym samolotem pasażerskim. Został zakupiony przez przewoźników w germanii, Austrii i USA. Następnie samoloty Junkers F-13 były użytkowane we Francji, Szwecji, Rzeczypospolitej,  a nawet CCCP. Samoloty trafiły do Ameryki Północnej i Południowej. Były eksploatowane przez 15 lat. W 1925 roku stanowiły blisko 40 % samolotów pasażerskich w Europie. Do 1933 roku zbudowano łącznie 322 samolotów Junkers F-13. 

W opinii użytkowników, samolot Junkers F-13 cieszył się dużą niezawodnością i małym zużyciem paliwa, zaledwie 55 litrów na godzinę. 

Samolot częściowo wytyczył kierunek rozwoju lotnictwa komercyjnego. Konstrukcja metalowa, jednopłatowiec, dolnopłat. Tym bardziej, że jeszcze w 30-latach XX wieku budowano nowe samoloty dwupłatowe, jak na przykład De Havilland DH-89 Dragon Rapide z 1934 roku, jak i górnopłaty zastrzałowe, jak na przykład Potez 62 z 1935 roku. 

Jednak zastosowanie w Junkers F-13 falistej blachy na poszyciu, wpływał na znaczy opór konstrukcji, co było wynikiem gorszej od zakładanej prędkości przelotowej. Tę wadę wyeliminowała dopiero  konstrukcja półskorupowa. 

Z początkiem 30-lat na bazie F-13 powstały jeszcze dwie kolejne, większe odmiany oznaczone W-33 i W-34, których zbudowano około 150 sztuk.

 

Polska

Junkers F-13 był jednym z pierwszych samolotów użytkowanych w Polskiej komunikacji lotniczej. W 1921 roku przedsiębiorstwo Aero-Targ wypożyczyło 6 samolotów Junkers F-13 od gdańskiego towarzystwa przewozowego Danziger Luftpost (gdańskie towarzystwo pocztowe), by za ich pomocą utworzyć komunikację pasażerską pomiędzy Poznaniem, a Warszawa i Gdańskiem. Chodziło o transport pasażerów na Poznańskie Targi. Nie doszło wówczas do otwarcia połączenia Poznań - Łódź. 

Pierwsze stałe przedsiębiorstwo żeglugowe, o nazwie Aerolloyd zakupiło w latach 1922 - 1925 łącznie 25 samolotów Junkers F-13. W maju 1925 roku firma przeszła restrukturyzację i zmieniła nazwę na Aerolot. Wówczas to dokupiono jeszcze 4 samoloty Junkers F-13 od filli zakładów Junkersa w Szwecji w Malmo-Linhamm. 

Samoloty służył do transportu pasażerów na liniach krajowych i zagranicznych. Przy pomocy samolotów Junkers F-13, uruchomiono stałe połączenie Warszawa - Wiedeń, które funkcjonowało od 5 września 1922 roku do 15 kwietnia 1935 roku. Przewóz pasażerów w PLL LOT zakończono wiosną 1935 roku. Następnie samoloty Junkers F-13 do wiosny 1936 roku używano już tylko do lotów służbowych, a potem odsprzedano producentowi. 

 

Opracował Karol Placha Hetman