Iliuszyn Ił-12


Kraków 16.10.2008r.
075b Rozdział 04.09.1949r.
Iliuszyn PL Ił-12
Polska

Samolot transportowy. Następca Li-2.


Jedno z nielicznych zdjęć woskowych Ił-12. 
Samoloty te łatwo rozróżnić od Ił-14 po kształcie usterzenia pionowego.

Historia
Jeszcze w czasie trwania działań wojennych ( II wojny światowej ) zespół konstruktorski kierowany przez S. W. Iliuszyna przystąpił do opracowania nowego samolotu 
transportowego klasy Li-2. Naturalnie musiał być od niego lepszy. Zwrócono uwagę na poprawę bezpieczeństwa lotu oraz na możliwość eksploatacji w różnych warunkach klimatycznych 
ZSRS ( związek socjalistycznych republik sowieckich ). Choćby temperatura; minimalna -67 stopni C w Jakucku, maksymalna +60 stopni C w Taszkiencie. 
Podstawową zmianą w Ił-12 w stosunku do Li-2 było wprowadzenie podwozia trójpodporowego z przednim kołem. Taki układ powoduje, że samolot kołując ma pozycję poziomą, co 
bardzo poprawia widoczność z kabiny pilotów podczas manewrów na lotnisku. 
Zastosowano nowe czterołopatowe śmigło. Śmigło jest nastawne, czyli można zmieniać w nim kąt natarcia. Tę zmianę można doprowadzić do ustawienia śmigieł w chorągiewkę. Ma to 
taką zaletę, że w momencie awarii jednego z silników jego śmigło nie stawia większego oporu. Na jednym pracującym silniku możliwy jest nie tylko lot poziomy, ale niewielkie 
wznoszenie do wysokości 1 000 m npm. 
Prace nad samolotem rozpoczęto w jesienią w 1943r., ale trwały z przerwami z powodu pilniejszych innych prac i trwającej wojny. Istniała nawet możliwość całkowitego 
przerwania prac nad samolotem. Stalin zgodził się na kontynuowanie prac, pod warunkiem dostosowania samolotu także na potrzeby wojska. Samolot oprócz przewożenia pasażerów i 
towarów miał mieć możliwość wykonania desantu spadochronowego i holowania szybowców transportowych. Ponieważ większość zadań miała być wykonywana na niskim pułapie, a także z 
powodów niskiego budżetu, dlatego miedzy innymi zrezygnowano z hermetycznej kabiny. 
Pierwszy prototyp oblatano w dniu 15.08.1945r., ale okazało się, że zastosowane silniki ACz-31 były wyjątkowo awaryjne. Aby ratować sytuację postanowiono zastosować silniki 
ASz-82, niezbyt nowoczesne, lecz sprawdzone w wielu konstrukcjach.
W grudniu 1945r. ukończono prototyp z silnikami ASz-82 przeznaczony do prób w locie. W dniu 9.01.1946r. prototyp wykonał pierwszy lot. Za sterami siedzieli; Władimir K. 
Kokkinaki ( znany rekordzista ) i jego brat Konstanty K. Kokinaki. 
Po zakończeniu prób fabrycznych samolot szczęśliwie przeszedł próby państwowe i otrzymał zezwolenie do wprowadzenia go do eksploatacji w Aerofłocie. W tym czasie nadano mu 
oznaczenie Ił-12. Także w 1946r. rozpoczęto produkcje seryjną w Moskwie w jedynej z najstarszych fabryk lotniczych „Znamia Truda” gdzie budowano między innymi szturmowe Ił-2 i 
Ił-10.
W dniu 1.05.1947r. samolot w liczbie kilku egzemplarzy zademonstrowano w przelocie podczas defilady w Moskwie.
Samolot nie był dopracowany i w trakcie początkowej eksploatacji wymagał wielu przeróbek. W ich wyniku zabudowano system przeciwoblodzeniowy skrzydeł, usterzenia, szyb kabiny 
załogi i łopat śmigieł. Krawędzie natarcia skrzydeł są odladzane gorącym powietrzem ogrzewanym w chłodnicy olejowej. Krawędzie natarcia usterzenia są także odladzane gorącym 
powietrzem. Powietrze to pobierane jest chwytami po obu stronach kadłuba w pobliżu usterzenia poziomego, podgrzewane grzejnikami elektrycznymi i kierowane w krawędzie natarcia. 
Przednie okna w kabinie, aby nie zamarzały otrzymały instalację sprysku spirytusem. Łopaty śmigieł odladzane są także spirytusem rozprowadzanym w małych dawkach poprzez rowki 
umieszczone wzdłuż krawędzi natarcia łopat. Czyli odladzanie polega na obmywaniu łopat podobnie jak szyby kabiny. 
Samolot otrzymał skuteczne ogrzewanie kabiny pilotów i pasażerskiej. Przy temperaturze na zewnątrz –50 stopni C w kabinie bez trudu utrzymać można stałą temperaturę aż +25 
stopni C. 

Ił-12 B
W 1949r. rozpoczęto produkcje seryjną zmodernizowanej wersji Ił-12 B, która oprócz wymienionych powyżej zmian otrzymała szereg innych. Wersja ta posiada napływ ( płetwę 
grzbietową ) przed usterzeniem pionowym. Zmieniono osłony silników, gdyż samolot otrzymał zmodernizowane silniki. Także rury wydechowe są inne. Aby poprawić bezpieczeństwo 
konstrukcji organiczno masę całkowitą z 17 250 kg do 16 100 kg. Osiągnięto to głównie poprzez ograniczenie zapasu paliwa. 
Wersja ta weszła na wyposażenie Aerofłotu i przedsiębiorstwa Aviaarktika, które wykorzystywało te samoloty do łączności z bazami naukowymi w Arktyce i na Antarktydzie. 
Wersja Ił-12 weszła na wyposażenie PLL LOT i czechosłowackich CSA. Nieco później samolot przyjęła Rumunia, Bułgaria i Chiny.
Pomimo wielu niedostatków samolot był poprawny w pilotażu, łatwy podczas startu i lądowania. Dzięki dużej mocy zespołu napędowego możliwe jest bezpieczne użytkowanie na 
lotniskach wysokogórskich i to zarówno o nawierzchni betonowej ( asfaltowej ) i gruntowej ( trawiastej ). Rozbieg z pełnym obciążeniem na trawie wynosi poniżej 500 m, a dobieg 
700 m. Jednak to właśnie zespół napędowy przysparzał najwięcej problemów. Awarie występowały dosyć często, a i zużycie paliwa w stosunku do nowszych konstrukcji było zbyt 
wysokie.

Dla wojska podjęto produkcję wersji desantu powietrznego i transportu ładunków o masie do 3 000 kg oraz holowania szybowców transportowych takich jak; Jak-14, KC-20. Samoloty 
tej wersji otrzymały z lewej strony kadłuba duże drzwi załadunkowe, otwierane na ziemi. Na grzbiecie kadłuba umieszczono wieżyczkę ruchomą dla strzelca obsługującego km SZKAS 
lub UBT. Z lewej strony kadłuba, zaraz za kabiną pilotów umieszczono wystającą przezroczystą kopułkę. Umieszczono tam celownik dla zrzutu desantu. Samolot zabiera na pokład 37 
skoczków spadochronowych lub 26 w pełni wyekwipowanych żołnierzy ewentualnie 16 rannych na noszach i 6 w pozycji siedzącej. 
Powstała także wersja typowo transportowa oznaczona Ił-12 T. Posiadała ona tylko ładownię ( bez żadnych miejsc siedzących ), która mieści 3 500 kg, a nierzadko w normalnej 
eksploatacji zabierano 4 000 kg ładunku. 

Generalnie Ił-12 okazał się konstrukcją z licznymi niedostatkami. Dopiero jego następca Ił-14 stał się konstrukcją dojrzałą i eksploatowaną przez wiele lat, także w Polsce.
Produkcja Ił-12 trwała w latach 1946r. – 1950r. i zamknęła się liczbą około 3 000 maszyn wszystkich wersji, dla wojska i lotnictwa cywilnego, dla ZSRS i na eksport. 
W dniu 24.10.1958r. samolot Ił-12 jako pierwszy samolot sowiecki przeleciał nad biegunem południowym.

Ił-12 dla Polski.
Samolot Ił-12 został wystawiony na eksport poprzez Centralę Handlu Zagranicznego Aviaxport. Centrala wystawiła ten samolot oraz Jak-16 i Jak-18 w Poznaniu na lotnisku Ławica 
w dniach 24.04.1948r. – 9.05.1948r. w ramach XXI MTP. Egzemplarz Ił-12 nosił oznaczenie CCCP-L1701 i należał do wczesnej odmiany. Objaśnień i odpowiedzi na pytania udzielał sam 
Konstanty K. Kokinaki, który prezentował także samolot w locie i to z pasażerami na pokładzie. 

Ił-12 w PLL LOT.
W 1949r. Polskie Linie Lotnicze LOT zakupiły 5 samolotów pasażerskich Ił-12 B, które otrzymały znaki rejestracyjne; SP-LHA, SP-LHB, SP-LHC, SP-LHD, SP-LHE. Nowy samolot po 
raz pierwszy publicznie zademonstrowano na Okęciu w dniu 4.09.1949r. z okazji święta lotnictwa. Samolot pokazano także w powietrzu demonstrując lot ze wznoszeniem na jednym 
pracującym silniku przy wyłączonym drugi, którego łopat ustawiono w chorągiewkę. 
Samoloty miały zamontowane 18 lub 21 foteli pasażerskich. Ich liczbę w trakcie eksploatacji zwiększono do 28 sztuk. 
W 1952r. na kilka miesięcy wypożyczono jeszcze jeden Ił-12 B, który otrzymał rejestrację SP-LHF. W LOT samoloty użytkowano do końca 1957r., a ostatnie trzy maszyny, o 
rejestracjach SP-LHA, SP-LHB, SP-LHC pozostawiono w rezerwie zakonserwowane do listopada 1959r.

Ił-12 dla Wojska Polskiego.
W 1950r. zakupiono dwa samoloty, jeden Ił-12 B nb 002 z przeznaczeniem do przewozu ważnych osobistości ewentualnie ładunku i jeden Ił-12 D nb 001. 
W dniu 6.11.1959r. wojsko przejęło ( wypożyczyło ) od LOT trzy samoloty Ił-12 B ( przypuszczalnie SP-LHA, SP-LHB, SP-LHC ), przystosowując je do transportowych i desantu 
spadochronowego. 
Ostatnie egzemplarze skasowano na początku 60-tych lat. Samolot Ił-12 D nb 001 zakończył loty w 1966r., natomiast Ił-12 B nb 002 w 1969r.

Wersje Ił-12
- Ił-12 A - pierwsza wersja seryjna. Zabiera 27 pasażerów.
- Ił-12 B – wersja pasażerska opracowana w 1949r. zewnętrznie otrzymała napływ ( kierownicę aerodynamiczną ) przed usterzeniem pionowym. Silniki Asz-82 FN-212 o mocy 2 x 1 
630 KM. Samolot zabiera 27 pasażerów, a na krótszych trasach nawet 32 pasażerów. Powstała salonka dla 11 pasażerów o zasięgu 4 000 km i wersja sanitarna.
- Ił-12 D – wersja dla wojska budowana w latach 1948r. - 1949r. samolot zabiera 37 skoczków lub 26 żołnierzy. Może holować 1 lub 2 szybowce transportowe.
- Ił-12 T – typowa wersja towarowa. Ma wzmocnioną podłogę i suwnicę pokładową o udźwigu 1 500 kg. Budowany w 1949r.

Opracował Karol Placha Hetman