Historia Polskich Linii Lotniczych LOT Cześć 1 1929r.-1939r.

Kraków 15.04.2014r.

Historia Polskich Linii Lotniczych LOT

Cześć 1

1929r.-1939r.

 

W dniu 11.11.1918r. Rzeczypospolita po 123 latach rozbiorów, odzyskuje niepodległość. Pomimo dużych trudności szybko scala się państwowo i gospodarczo. Do ojczyzny powracają lotnicy, którzy brali czynny udział w wielkiej wojnie światowej na wszystkich jej frontach. Ich doświadczenie nie zostało zmarnowane. Najważniejszymi w tym czasie miastami są; Warszawa, Poznań, Kraków, Lwów i Wolne Miasto Gdańsk. Dlatego to te miasta były w miejscu zainteresowania potencjalnych inwestorów komunikacji lotniczej. Już w 1920r., pierwsze trasy lotnicze próbowały tworzyć spółki zagraniczne lub mieszane.

 

Aero-Targ (Aerotarg) 1921r.

Pierwsza w Polsce, całkowicie krajowa linia lotnicza, założona w Poznaniu w 1921r.. Jej celem była obsługa uczestników i zwiedzających udających się na I Targi Poznańskie. Komitet organizacyjny pierwszych Targów Poznańskich (późniejszych Międzynarodowych Targów Poznańskich) postanowił uruchomić podczas trwania imprezy połączenie lotnicze pomiędzy Poznaniem, Warszawą i Gdańskiem w celu szybkiego dowozu uczestników targów do Poznania. W tym celu, w dniu 10.05.1921r. utworzono Towarzystwo Komunikacji Powietrznej Aero-Targ. W celu sfinansowania przedsięwzięcia komitet organizacyjny targów wyasygnował sumę 5 mln marek Polskich. Aero-Targ nawiązał współpracę z gdańskim towarzystwem przewozowym Danziger Luftpost, od którego wypożyczył sześć Junkersów F 13. Linia rozpoczęła działalność 28.05.1921r., w dniu otwarciu targów i wykonywała loty do 5.06.1921r., do dnia zamknięcia. Z okazji uruchomienia połączenia Poczta Polska wydała okolicznościowy znaczek dopłaty do przesyłki lotniczej. W czasie trwania targów wykonano 58 lotów na trasie Poznań-Warszawa-Poznań i 30 lotów na trasie Poznań-Gdańsk-Poznań, przewieziono około 100 pasażerów i 3 000 kg przesyłek. Jednak przedsięwzięcie okazało się deficytowe i 5 mln marek wyłożonych na potrzeby linii nie zwróciło się organizatorom. Mimo to, przedsięwzięcie należy uznać za sukces.

 

Pierwsze połączenia lotnicze w Rzeczypospolitej. 1921r. Zdjęcie LAC.

 

Polska Linja Lotnicza Aerolloyd 1922r.

Wojna Polsko-moskiewska zahamowała na krótki czas rozwój przewozów komercyjnych. W 1922r. powołano do istnienia firmę o nazwie Polska Linja Lotnicza Aerolloyd. Od dnia 5.09.1922r. rozpoczęła ona regularne przeloty na trasie; Gdańsk-Warszawa-Lwów. Firma staje się Spółką z ograniczona odpowiedzialnością Aerolloyd. W 1925r. firma emituje akcje i zmienia nazwę na Spółka Akcyjna Aerolot. Jednocześnie zmienia się siedziba firmy. Firma przenosi się z Lotniska Gdańsk Wrzeszcz na Lotnisko Mokotów.

 

Areo Sp z o o 1925r.

W 1925r. w Poznaniu powstaje Areo Sp z o o , która po pewnym czasie staje się spółka akcyjną i przyjmuje nazwę Aero Komunikacja Powietrzna S.A. Przedsiębiorstwo korzystało z Lotniska Ławica. Firma ta zakupuje samoloty Farman F-70 we Francji. Dwa używane i trzy nowe. Używane maszyny Farman F-70 dotarły do Poznania w dniu 19.05.1925r.. W dniu 21.05.1925r. wykonały pierwsze loty propagandowe nad Miastem. Pierwszy komercyjny lot wykonano w dniu 23.05.1925r. na trasie Poznań – Warszawa. Kolejne loty wykonywano także z międzylądowaniem w Łodzi (trasa Poznań-Łódź-Warszawa i z powrotem). Firma przewozi pasażerów i towary, głównie pocztę. W październiku 1925r. z Francji dotarły 3 nowe samoloty Farman F-70 zapakowane w skrzyniach.

W 1928r. firma Aero nabyła sześć holenderskich samolotów Fokkerów F.VIIa/1m. Były to pierwsze z prawdziwego zdarzenia samoloty transportowe, o wysokim poziomie bezpieczeństwa i komfortu. To dobre wyniki finansowe pozwoliły na zakup tych nowoczesnych maszyn. Pierwsze trzy samoloty Fokkerów F.VIIa/1m. dostarczono w czerwcu 1928r., a kolejne trzy w grudniu 1928r..

Do 1928r. przewieziono około 3 200 pasażerów. W 1928r. firma wraz ze sprzętem została przejęta przez PLL LOT, który jednak samolotów Farman F-70 na stan nie przyjął z uwagi na ich znaczne wyeksploatowanie.

 

Farman F-70 1920r. Zdjęcie LAC.

 

Polskie Linie Lotnicze LOT 1929r.

W tym samym czasie, na terenie USA funkcjonuje już ponad 50 prywatnych linii lotniczych. Aby w Rzeczypospolitej nie dopuścić do chaosu i zapewnić jednakowe standardy w 1928r. w Wydziale Lotnictwa Cywilnego w Ministerstwie Komunikacji ruszył program dotyczący zmian w Polskiej komunikacji lotniczej. Opracowany i wdrożony program uwzględnił likwidację wszystkich prywatnych firm lotniczych, a w ich miejsce utworzono jedno państwowo-samorządowe przedsiębiorstwo.

Nowa firma przyjęła nazwę Linji Lotniczych LOT Sp. z o o., a za datę powstania przyjmuje się 29.12.1928r., a rozpoczęcie działania dzień 1.01.1929r.. W 1929r. wspomniane samoloty Fokker zostały przejęte przez nową firmę i były jej podstawą. Pierwszymi używanymi samolotami były Junkers F.13 (15 sztuk) i Fokker F.VIIa/1m (6 sztuk). Samoloty Junkers F.13 służyły w PLL LOT do 1936r.. Samolotów Fokker F.VIIa/1m w PLL LOT było łącznie 11 sztuk.

 

Polski Junkers F.13. Zdjęcie LAC

Polski Fokker F.VIIa/1m z jednym silnikiem rzędowym, dlatego jest oznaczenie 1m. Fokker z trzema silnikami miały oznaczenie 3m. Zdjęcie LAC

 

Samoloty te eksploatowano na liniach krajowych i międzynarodowych, między innymi do Wiednia i Czerniowic (przez Lwów i Iwanow-Frankowski).

Po ich konsolidacji, od dnia 2.01.1929r., jako firma Linji Lotnicze LOT, miały drugą (po Air France), co do wielkości siatkę połączeń. Szybko wychodząc poza obszar Europy, z realnymi planami na loty do Ameryki Południowej i do USA. Wielu Polskich pilotów z PLL LOT przekroczyło w tym czasie 250 000 km, 500 000 km, a także 1 000 000 km przebytych w powietrzu kilometrów.

Od początku istnienia nowej firmy kładziono nacisk na reklamę i wdrażanie nowych połączeń. W Polskich miastach rozklejano liczne plakaty i rozdawano foldery. W Warszawie organizowano loty widokowe. Rozpoczęto loty z Warszawy do Katowic i Bydgoszczy. Na czas Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu (znane później jako Targi Poznańskie) uruchomiono specjalne przeloty na trasie Warszawa-Poznań.

W listopadzie 1929r. ogłoszono konkurs na znak graficzny dla nowej firmy. Wygrał projekt artysty plastyka z Warszawy pana Tadeusza Groniewskiego, który przedstawia stylizowanego żurawia. W 1931r. ten znak graficzny został oficjalnie uznany za godło firmy i jest nim do chwili obecnej (2014r.). Jest to najstarszy cywilny symbol lotniczy na świecie.

Nazwa przedsiębiorstwa zostaje rozbudowana o przymiotnik ,,Polskie” i pełna nazwa brzmi: Polskie Linje Lotnicze LOT Sp. z o. o.

Pierwszym zagranicznym połączeniem była trasa Warszaw-Bukareszt, Rumunia, realizowane od 1.04.1930r., z Lotniska Mokotów. Trasa etapowa Warszawa-Lwów-Czerniowiec-Bukareszt.

Kolejne miasta, do których zaczęły docierać samoloty PLL LOT to; Ateny, Bejrut, Helsinki.

W 1930r. Polskie Linje zostają przyjęte do IATA - Stowarzyszenia Międzynarodowego Transportu Lotniczego.

 

1930r.

Licencja Fokker F.VII/3m została zakupiona w 1928r. i Polska była jednym z pierwszych krajów, który kupił licencje. Produkcję zlecono firmie Plage i Laśkiewicz w Lublinie. Zbudowano 20 maszyn przeznaczonych dla wojska i 11 maszyn cywilnych. Wersja pasażerska zabierała 10 pasażerów, a transportowa 1 000 – 1 500 kg.. Samoloty te miały silniki rzędowe Lorraine-Dietrich LD-12Eb o mocy 464 KM (341 kW). Od 1935r. wymieniono silniki na gwiazdowe Bristol Jupiter VIIF o mocy 529 KM (382 kW). W Polsce samoloty Fokker F.VII były wykorzystywane jako bombowce, samoloty transportowe i samoloty desantu spadochronowego. Podczas wojny obronnej w 1939r. samoloty były wykorzystywane jako transportowe. Przewożono nimi broń i amunicje.

Fokker F.VII/3m Polskiej produkcji i Polskiego Lotnictwa Wojskowego. Samolot w wersji bombowej. Pod kadłubem podwieszone są bomby. Samolot ma dwa stanowiska strzeleckie; górne i dolne. 1938r. Zdjęcie LAC.

Fokker F.VII/3m Zdjęcie Narodowe Archiwum Cyfrowe

 

1933r.

W 1933r. rozpoczęła się budowa nowego centrum PLL LOT umieszczonego na Lotnisku Okęcie. Uroczyste otwarcie nastąpiło w 1934r.. Do użytku oddano nowoczesny dworzec lotniczy, hangary, magazyny i warsztaty. Przekazano do użytku pomieszczania biurowe i stację meteorologiczną.

W 1932r. prototyp PWS-24 przeszedł próby w służbie PLL LOT, pokonując Lublin R-XVI. W 1933r. PLL LOT przyjął na stan samoloty PWS-24. Pierwsze samoloty Polskiej produkcji. Zamówienie złożone zostało na 5 egzemplarzy SP-AJF, SP-AJG, SP-AJH, SP-AJJ, SP-AJK ("Filip", "Gienek", "Hipek", "Jacek" i "Kazik"). Samoloty SP-AGR, SP-AJF i SP-AJJ w połowie 1933r. przerobione zostały na aerofotometryczne. Samoloty pierwszej serii wycofane zostały z użycia w 1936r., z wyjątkiem SP-AJJ wycofanego w 1938r..

PWS-24 SP-AJF. Zdjęcie Wikipedia

 

1935r.

W 1935r. pojawiła się wersja samolotu z mocniejszym silnikiem, która oznaczono PWS-24 bis. Wersja ta zamówiona została przez PLL LOT w kolejnych 5 egzemplarzach; SP-AMN, SP-AMO, SP-AMO, SP- AMR i SP-AMS. Jeden z samolotów z poprzedniej serii, SP-AJH został też przerobiony do wersji PWS-24 bis z nowym oznaczeniem SP-ASY. Dlatego przyjmuje się, że PLL LOT eksploatował 6 samolotów PWS-24 bis.

W 1935r. Polska dla PLL LOT zakupiła trzy samoloty Douglas DC-2. Maszyny otrzymały rejestracje; SP-ASJ, SP-ASK, SP-ASL. W dniu 23.11.1937r. samolot DC-2 SP-ASJ rozbił się w Bułgarii. Zginęli wszyscy na pokładzie (6 osób). Po wybuchu II wojny światowej samolot DC-2 SP-ASK internowano w Rydze, a SP-ASL internowano w Rumunii.

 

Douglas DC-2 SP-ASK. Zdjęcie LAC

 

1936r.

W PLL LOT latał jeden samolot Junkers Ju 52/3m. Wiosną 1936r. wytwórnia Junkers przyjęła 9 bardzo zużytych maszyn Junkers F.13 eksploatowanych w PLL LOT, w zamian za jedną maszynę Ju-52/3m. Notabene, firma Junkers musiała zezłomować samoloty F.13, bo nie nadawały się do remontu.

Samolot Ju 52/3m otrzymał rejestrację SP-AKX. Był używany na trasach; Warszawa-berlin i Warszawa-Saloniki. W dniu 17.09.1939r. wylądował w Bukareszcie i został internowany.

 

Samoloty Lockheed L-10 Electra trafiły na wyposażenie PLL LOT. Z początkiem 1936r., dynamicznie rozwijająca się firma LOT nie odstawała poziomem usług i siatką połączeń od innych przodujących przewoźników. Zarząd LOT zdecydował o nabyciu 10 maszyn typu Lockheed L-10 Electra. Z początkiem 1936r. do portu w Gdyni przypłynął statek, na którym znajdowały się cztery samoloty. Zostały one zmontowane na Lotnisku Rumia i oblatane. Drogą powietrzną zostały przetransportowane do Warszawy na Lotnisko Okęcie. Otrzymały rejestracje; SP-AYA, SP-AYB, SP-AYC, SP-AYD. Od marca 1936r. rozpoczęły regularne rejsy. W 1937r. PLL LOT otrzymał pozostałe 6 maszyn, rejestracje; SP-BGE, SP-BGF, SP-BGG, SP-BGH, SP-BGI, SP-BGJ.

Niestety, samoloty Lockheed L-10 Electra nie polatały długo, bo w 1939r. zaraza germańska pozbawiła Rzeczypospolitą niepodległości, wszczynając II wojnę światową.

Lockheed L-10 Electra SP-AYD PLL LOT 1937r. Zdjęcie Narodowe Archiwum Cyfrowe.

 

1938r.

W 1937r. zdecydowano się na zakup 10 maszyn nowej, powiększonej wersji, czyli Lockheed L-14. Pierwsze pięć maszyn przypłynęło do Polski na pokładzie transatlantyków MS Batory i MS Piłsudski w kwietniu i maju 1938r.. Maszyny zmontowano na Lotnisku Rumia, tak samo jak było w przypadku L-10 Electra. Kolejne cztery samoloty przypłynęły do Polski w czerwcu 1938r..

 

Lockheed L-14 Super Electra SP-LMK na Lotnisku Okęcie. 5.06.1938r. Zdjęcie Narodowe Archiwum Cyfrowe.

 

Władze spółki PLL LOT postanowiły wykorzystać zakup nowoczesnego samolotu propagandowo. Zdecydowano, że ostatnia z maszyn zostanie sprowadzona z fabryki w Burbank do Warszawy drogą lotniczą. Miał to być test w ewentualnym uruchomieniu linii lotniczej łączącej Warszawę z New York i Chicago. Co ciekawe, Ocean Atlantycki miał być pokonywany w jego najwęższym miejscu, czyli z Natal w Brazylii do Dakaru w Senegalu. Lot odbył się w maju 1938r.. Załoga w składzie: Wacław Makowski  (dyrektor LOT i pierwszy pilot), Zbigniew Wysiekierski (drugi pilot), Szymon Piskorz (mechanik), Alfons Rzeczewski (radio nawigator) oraz Jerzy Krassowski (asystent) wystartowała fabrycznie nowym samolotem z Burbank w Kalifornii w dniu 13.05.1938r. Przez Mazatlan, Meksyk, Gwatemalę, Limę, Buenos Aires i Rio de Janeiro maszyna dotarła do Natalu w Brazylii. Stamtąd w 11 godzin i 10 minut załoga przekroczyła Ocean Atlantyk i wylądowała w Dakarze, pokonując rekordowy dystans 3 070 kilometrów bez międzylądowań. Następnie trasa wiodła przez Senegal, Casablankę, Tunis i Rzym, skąd samolot dotarł w dniu 5.06.1938r., bezpośrednio na lotnisko Okęcie w Warszawie. W sumie podczas przelotu z Kalifornii do Polski maszyna spędziła w powietrzu 85 godzin. Przelot na rekordowym dystansie 24 850 km miał znaczenie reklamowe i propagandowe, ale także miał być przygotowaniem do rozpoczęcia w 1940r. regularnych lotów transatlantyckich. Plany te pokrzyżował zaraza germańska, wszczynając II wojnę światową.

Lotnisko Okęcie. Powitanie L-14 Super Electra SP-LMK i załogi po przelocie z USA. 5.06.1938r. Zdjęcie Narodowe Archiwum Cyfrowe.

 

Wkrótce PLL LOT stracił dwie maszyny: SP-BNG rozbił się w lipcu 1938r. pod Campulung w Rumunii, a SP-BNJ spłonął na lotnisku w Bukareszcie niedługo później. By uzupełnić straty, w maju 1939r. sprowadzono do Polski kolejne cztery L-14 Super Electra. W czasie wojny obronnej 1939r. wszystkie samoloty Lockheed Electra zostały zmobilizowane przez Wojsko Polskie i wykonywały loty kurierskie i zaopatrzeniowe. Następnie cztery z nich ewakuowano do Rumunii, gdzie zostały internowane. Jedna maszyna została internowana w Tallinie w Estonii. Pozostałe trzy samoloty tego typu (SP-BPM, SP-LMK i SP-BNF) ewakuowano do Francji, gdzie służyły, jako samoloty łącznikowe dla Polskiej dyplomacji. SP-BPM został zniszczony podczas ataku germańców na Francję w czerwcu 1940r., zaś SP-LMK i SP-BNF odleciały do Wielkiej Brytanii. Tam planowano ich przebudowę na samoloty do zrzutów cichociemnych, jednak ostatecznie wycofano się z pomysłu i obie maszyny przejęły na własność linie BOAC.

 

1939r.

W 1939r. w związku ze zmianami pisowni w Języku Polskim nastąpiła zmiana pisowni firmy z Polskie Linje Lotnicze na Polskie Linie Lotnicze.  

W sierpniu 1939r. PLL LOT dysponuje 26 samolotami komunikacyjnymi.

Niestety. W dniu 1.09.1939r. zaraza germańska dokonała zbrojnej agresji na Rzeczypospolitą. W wyniku wojny samoloty PLL LOT przebazowano do Rumunii, gdzie 16 maszyn zostało internowanych. Lotnisko Okęcie, zabudowa lotniska, hangary, dworzec, zostały zbombardowane i całkowicie zniszczone. 

 

Opracował Karol Placha Hetman