Convair Liner CV-240

Kraków 18.05.2013r.

152b Rozdział 15.10.1957r.

Convair Convair Liner CV-240

Polska PLL LOT

 

Samolot pasażerski, transportowy.

Historia

Convair CV-240-12 rejestracja SP-LPA 1958r. Lotnisko Okęcie. Zdjęcie LAC

 

Historia

Po zakończeniu II wojny światowej na terenie USA funkcjonowały cztery firmy budujące samoloty komercyjne; Boeing, Douglas, Lockheed i Convair.

Ta ostatnia, Convair, w zasadzie nosiła nazwę Consolidated-Vultee. Firma powstała w 1923r. z połączenia fabryk Dayton Wright Company i Gallaudet Aircraft Corporation, jako Consolidated. Założycielem był R. H. Fieet. W 1943r. zakład Consolidated połączył się z zakładami Vultee Aircraft Corporation tworząc wielką firmę pod nazwa Consolidated Vultee Aircraft Incorporated. Wybiegając na przód wspomnę, że w 1954r. firma Consolidated Vultee Aircraft Incorporated połączyła się z koncernem General Dynamics Corporation, a połączone giganty otrzymały nazwę Convair Division of General Dynamics Corporation. Przy czym, często używano skróconej nazwy Convair. Do najważniejszych konstrukcji firmy zalicza się; B-24 Liberator (1939r.), Convair B-36 (1947r.), Convair B-58 Hustler (1956r.), Convair F-102 (1954r.) oraz bohater tego rozdziału CV-240 (1947r.).

Firma zajmowała się głównie konstruowaniem i budową samolotów wojskowych, choć po zakończeniu II wojny światowej powróciła także do budowy samolotów cywilnych. Na podstawie zdobytego doświadczenia, grupa młodych konstruktorów przystąpiła do podrzędnego zadania, jakim było opracowanie samolotu komercyjnego oznaczonego roboczo CV-110 (CV, czyli Consolidated-Vultee). Samolot miał zabierać na pokład 28 pasażerów (2x2 w 7 rzędach) i był napędzany przez dwa silniki gwiazdowe 9-cylindrowe. Samolot został zbudowany i oblatany w jednym egzemplarzu noszącym rejestracje NX90653. Oblot wykonano w dniu 9.07.1946r.. Samolotem jednak nie zainteresowała się żadna linia lotnicza. Zadanie było podrzędne, bo głównym zadaniem firmy, w tym czasie, były prace nad gigantycznym bombowcem B-36 (1947r.). Mimo to, firma przystąpiła do budowy podobnego, ale większego samolotu, który otrzymał nowe oznaczenie CV-240.

Konkurenci obstawali przy budowie samolotów napędzanych czterema silnikami. CV-240 miał zostać wyposażony tylko w dwa silniki i miał być bardziej ekonomiczny na krótszych trasach. Przy projektowaniu wykorzystywano sprawdzone już rozwiązania. Jednym z priorytetów miało być bezpieczeństwo. Dlatego, mimo układu dwusilnikowego, załogi standardowo ćwiczyły starty, przeloty i lądowania z jednym pracującym silnikiem. Śmigła drugiego silnika ustawiano wówczas w chorągiewkę. Kabina załogi była obsługiwana przez trzech lotników; dwóch pilotów i radiotelegrafistę. Kabinę pasażerską zaprojektowano dla 40 osób, w układzie 2x2, w 10 rzędach. W burtach zamontowano duże panoramiczne okna, o wymiarach 18 cali x 16 cali. (W CV-110 były okrągłe). Zapewniały dobrą widoczność na zewnątrz i dobrze doświetlały wnętrze. Samolot wyposażono w pełną klimatyzację, włącznie z kontrolą wilgotności. Na pokładzie znalazła się toaleta i kuchnia. W zależności od standardów, jakimi posługiwały się linie lotnicze, personel pokładowy składał się z jednej lub dwóch stewardes.

Z początkiem 1946r. projektem zainteresowały się linie lotnicze American Airlines. Wsparły one finansowo projekt i uczestniczyły w dopracowywaniu konstrukcji. To na ich sugestie, samolot został wyposażony we własny trap, składany automatycznie do wnętrza samolotu i będący integralną częścią głównych drzwi wejściowych. To rozwiązanie było spowodowane planami korzystania z mniejszych lotnisk, o ograniczonym zapleczu. Również kwestia zasięgu była konsultowana z przyszłym użytkownikiem.

Pierwszy lot odbył się w dniu 16.03.1947r., z macierzystego lotniska firmy Convair w San Diego w Kalifornii. Samolot był napędzany silnikami Pratt & Whitney R-2800. Samolot pomyślnie przeszedł testy i ruszyła produkcja seryjna. Pierwszy egzemplarz dostarczono liniom American Airlines w dniu 28.02.1948r.. Pierwszym użytkownikiem w Europie stały się linie Swissair.

Convair CV-240 prototyp. 16.03.1947r. Zdjęcie Convair

Convair CV-240 prototyp. 16.03.1947r. Zdjęcie Convair

Produkcja CV-240 1950r. Zdjęcie Convair

 

Samolot okazał się dużym sukcesem. Wkrótce, na zamówienie linii United Airlines, powstała wersja o przedłużonym o 1,37 m kadłubie, poprzez wstawienie dwóch dodatkowych segmentów przed i za skrzydłami. Pozwoliło to standardowo zabierać na pokład 44 pasażerów. Zwiększono także rozpiętość skrzydeł. Zastosowano mocniejsze silniki Pratt & Whitney R-2800-CB16. Pierwszy lot 5.10.1951r.. Wersję oznaczono CV-340.

W dniu 6.10.1955r. pierwszy lot wykonała wersja CV-440 Metropolitan. Nowością była możliwość zamontowania w wydłużonym nosie radaru pogodowego. Oprócz tego samolot mógł zabrać na pokład 52 pasażerów. Miał wyciszoną kabinę, unowocześnioną awionikę, poprawioną klimatyzację i wiele innych modyfikacji.

Wiele samolotów Convair trafiło do USAF i US NAVY. Były to głównie samoloty transportowe (C-131, R4Y-1). Powstały także wersje specjalistyczne przeznaczona do szkolenia i treningu nawigatorów, bombardierów i radiooperatorów US Air Force (T-29) oraz do szkolenia i treningu operatorów systemów walki radioelektronicznej (TC-131 E). Wersja wojskowa zabiera na pokład 37 żołnierzy lub 27 rannych.

Łącznie zbudowano 1 181 sztuk, w tym dla lotnictwa komercyjnego 652 sztuki i dla lotnictwa wojskowego 529 sztuk. Produkcja trwała 1956r..

Convair CV-240 w odmianie wojskowej C-131 USAF 1950r. Zdjęcie LAC

Convair CV-240 w wojskowej wersji T-29, przeznaczony do treningu nawigatorów. 1954r. Zdjęcie USAF

 

Napęd turbośmigłowy

Sukcesy konstruktorów w UK z napędem turbośmigłowym skłoniły jankesów do podobnych prac. Do napędu samolotu CV-240 postanowiono wykorzystać silniki turbośmigłowe Allison T-38. Silnik ten testowano na samolocie myśliwskim Mc Donnell XF-88, (który standardowo był wyposażony w dwa silniki turboodrzutowe). Samolot Convair Liner został oznaczony CV-240-21 i pierwszy lot wykonał 29.12.1950r.. Silnik Allison T-38 okazał się jednak nieudany, podobnie jak i kolejny turbośmigłowy Allison XT-40. Sukces odniósł dopiero silnik Allison T-56 użyty do napędu C-130 Herkules. Ostatecznie samolot CV-240-21 na powrót wyposażono w silniki tłokowe.

Jednak prace nad napędem turbośmigłowym nie ustawały. W 1954r. program konwersji napędu tłokowego na turbośmigłowy opracowała firma Canadair. W dniu 8.02.1955r. w pierwszy lot wystartował samolot CV-540 z silnikami turbośmigłowymi Napier Eland NE 1.1.

Jednak dopiero sukces odniósł silnik turbośmigłowy Allison 501 D13D/H. Wersje z tymi silnikami oznaczono CV-580 i były to głównie zmodyfikowane samoloty CV-340. Powstała także wersja CV-600 z silnikami turbośmigłowymi Rolls-Royce Dart. Samoloty CV-600 powstawały poprzez modernizacje CV-240. Często były to samoloty przeznaczone dla VIP. Część samolotów przebudowano na wersje cargo, poprzez montaż w tylnej części kadłuba dużych drzwi załadunkowych.

W 1970r. linie lotnicze eksploatowały jeszcze ponad 150 maszyn Convair. Wszystkie z napędem turbośmigłowym. W 1980r. oficjalnie było zarejestrowanych jeszcze 18 maszyn.

 

Convair Liner CV-240 w PLL LOT

Ponieważ państwa Europy zachodniej nie chciały przyjmować u siebie samolotów produkcji CCCP, Polski przewoźnik PLL LOT był zmuszony dokonać zakupu samolotów zza żelaznej kurtyny. Był to okres PRL po Powstaniu Poznańskim i pojawiały się nieliczne symptomy odwilży. W jesieni 1957r. zakupiono pierwsze trzy samoloty Convair CV-240-12 od linii lotniczej Sabena. Samoloty posiadły silniki Pratt-Whitney R-2800-CB16. Otrzymały one rejestracje; SP-LPA, SP-LPB, SP-LPC. Sabena (Societe Anonyme Belge d’Exploitation de la Navigation Aerienne) była państwowymi liniami lotniczymi w Belgii. Założone w 1923r., a upadło w 2001r.. Siedziba Bruksela. Samoloty wylądowały na Lotnisku Okęcie w październiku 1957r. (15.10.1957r.). Już od dnia 1.04.1958r. samoloty weszły do siatki połączeń PLL LOT. Samoloty wykorzystywano na liniach Warszawa-Wiedeń, Warszawa-Paryż, Warszawa-Londyn. Samoloty Convair CV-240 były pierwszymi maszynami w PLL LOT z hermetyczną kabiną i jednocześnie największymi we flocie. (Ił-14 zabierał na pokład maksymalnie 32 pasażerów).

W czasie przeszkalania załóg w dniu 12.04.1958r., na Lotnisku Okęcie doszło do wypadku samolotu Convair CV-240 rejestracja SP-LPB. Podczas startu, na wznoszeniu, samolot przepadł i uderzył o ziemię. Został poważnie uszkodzony i podjęto decyzję o jego skasowaniu. Oficjalny komunikat mówił o błędzie pilotażowym załogi. Łatwo zrzucić winę na załogę. Jakie to typowe i proste. Na marginesie wspomnę, że rejestrację SP-LPB po latach otrzymał samolot Boeing 767-300 ER (35D ER) rejestracja SP-LPB nr 27902/577. Maszyna otrzymała imię własne Gdańsk. Samolot dostarczono do Polski w maju 1995r., jako czwarty samolot typu Boeing 767. 

Ponieważ samoloty spisywały się bardzo dobrze i były ekonomiczne, z początkiem 1959r., podjęto decyzję o zakupieniu kolejnych dwóch używanych maszyn. Na rynku wtórnym znaleziono; (linia KLM) Convair CV-240-2, który otrzymał rejestracje SP-LPD oraz (linia Iran Air) Convair CV-240-4, który otrzymał rejestrację SP-LPE. Oba miały silniki Pratt & Whitney R-2800-CA18. Cztery samoloty (SP-LPA, SP-LPC, SP-LPD i SP-LPE) intensywnie eksploatowano do 1964r.. W 1965r. pojawiły się trudności. Oficjalnie mówiono o problemach z pozyskaniem części zamiennych. W rzeczywistości, komuniści chcieli pozbyć się imperialistycznych samolotów. W 1965r. Polska odebrała ostatni nowy samolot Ił-18, produkcji CCCP. Łącznie w Polsce było już 10 maszyn typu Ił-18, używanych w Wojsku Polskim i PLL LOT. Ostatecznie samolot Ił-18 użytkowane w Polsce zabierały na pokład 105 pasażerów. Te samoloty całkowicie pokrywały zapotrzebowanie na obsługę siatki połączeń PLL LOT. Dlatego w 1966r. cztery samoloty Convair CV-240 i ostatni Vickers Viscount  (rejestracja SP-LVC) zostały wystawione na sprzedaż. Samoloty Convair CV-240 powróciły do USA.

 

Opracował Karol Placha Hetman