5 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego następnie 3 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego w Bydgoszczy 1944r.1992r.


Kraków 29.11.2007r.
5 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego
w Bydgoszczy, a następnie
3 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego
w Bydgoszczy
1944-1992r. 


Historia 
Wstęp 
Historia 5 PLM-Sz ( 3 PLM-B ) sięga czasów II wojny światowej. Pod koniec sierpnia 1944r. w skład 1 Armii WP włączono sowiecki 611 Pułk Lotnictwa Szturmowego, który był sformowany według etatu Nr 015/282 o ogólnym stanie 199 osób. Na mocy ogólnego Rozkazu Nr 0211 Dowódcy 1 Armii Wojska Polskiego z dnia 28.08.1944r. o włączeniu przybyłych jednostek pułk został wcielony w jej struktury. Pułk ten miał za sobą długi szlak bojowy i korzystał z mocno już wyeksploatowanych słynnych samolotów szturmowych Ił-2. Jego skład osobowy w stu procentach był sowiecki.
Już w dniu 30.08.1944r. pułk został podporządkowany dowódcy 1 Dywizji Lotniczej płk Józefowi Smadze. Stało się to na mocy Rozkazu dowódcy 1 Armii Wojska Polskiego Nr 0213 z dnia 30.08.1944r. „o tymczasowej organizacji dowództwa 1 Dywizji Lotniczej”.
W dniu 31.08.1944r. 1 Dywizję Lotniczą przemianowano na 4 Mieszaną Dywizję Lotnictwa, a 611 Pułk Lotnictwa Szturmowego przemianowano na 3 Pułk Lotnictwa Szturmowego. Działo się to na mocy Rozkazu Nr 91 Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z dnia 31.08.1944r. „o organizacji związków i jednostek lotniczych”. W ten sposób trzy jednostki; W dniu 31.08.1944r. 1 PLM „Warszawa”, 2 PNB „Kraków”, 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego, utworzyły 4 Pomorską Mieszaną Dywizję Lotniczą.

Okres Pokoju
Równo z końcem II wojny światowej wszystkie Polskie jednostki otrzymują rozkaz powrotu do Polski. W dniu 10.05.1945r. 3 PLSz razem z 2 PNB „Kraków” rozpoczyna działalność z lotniska w Bydgoszczy. W tym czasie lotniskiem zajmuje się 73 Batalion Obsługi Lotnisk. Wiele jednostek jest rozformowywanych, ale pułk ten pozostaje. Rozwiązaniu ulegają dywizje, a pułki przechodzą pod bezpośrednie dowództwo Wojsk Lotniczych.
Ta sytuacja nie trwa długo. W dniu 24.01.1946r. ukazał się Rozkaz Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego. Na mocy tego rozkazu zostaje powołana do życia 2 Dywizja Lotnictwa Szturmowego ze składem;
- 4 PLSz – poprzednio 2 PNB „Kraków”.
- 5 PLSz – poprzednio 3 PLSz ( bohater tego artykułu ).
- 6 PLSz –jednostka biorąca udział w II w ś .
- 7 PBN ( Pułk Bombowców Nurkujących ) w Łęczycy.
Liczby 1, 2, 3, przypadły Pułkom Lotnictwa Myśliwskiego. Dążono do utworzenia trzech jednostek myśliwskich, trzech jednostek szturmowych oraz jednej jednostki lotnictwa bombowego. Miała powstać nowa struktura i system dowodzenia w pełni suwerennego kraju. Wszystkie te zmiany odbyły się na mocy Rozkazu Nr 019/Org Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego z dnia 22.01.1946r. oraz Rozkazu Nr 08 Dowódcy Lotnictwa Wojska Polskiego z dnia 24.01.1946r.
4 PLSz i 5 PLSz działają wspólnie z lotniska w Bydgoszczy. Na czas prowadzenia generalnej przebudowy lotniska w Bydgoszczy oba pułki przeniesiono na lotnisko Lublinek w Rudzie Pabianickiej.
Jednak druga połowa 40-tych lat to okres bardzo trudny dla Polskiego Narodu. Jesteśmy pod coraz silniejszą dominacją sowiecką. Wielu naszych rodaków nie może powrócić do kraju, a ci którzy wrócili są szykanowani, często więzieni i nierzadko skazywani na śmierć, za rzekome szpiegostwo. Ten los nie omija Polskich lotników walczących na zachodzie. Sowieccy oficerowi panoszą się w Polskich dowództwach, a dorównują im komuniści z Polskim rodowodem. Były też czystki. Zresztą to jest temat na osobny rozdział.
Jeśli chodzi o sprzęt latający to sytuacja wyglądała źle. Wciąż korzystano z maszyn, które brały udział w wojnie. Nowe samoloty pojawiły się dopiero w lutym 1949r. w postaci nie najnowocześniejszych konstrukcji typu Ił-10 i jego czechosłowackiej licencji B-33. Co gorsza, to nie było widoku na nowoczesny sprzęt, gdyż nasz nowy „nadzorca” nie prowadził żadnych prac nad nowoczesnym samolotem szturmowym.

1950r.
Z początkiem 50-tych lat z powodu wojny w Korei, następują istotne zmiany w strukturach lotnictwa. Lotnictwo rozrasta się organizacyjnie. Powstają nowe związki taktyczne, między innymi 8 Dywizja lotnictwa Szturmowego. We wrześniu 1950r. 5 PLSz bazujący czasowo w Elblągu, zostaje podporządkowany pod 8 DLSz. Stało się to na mocy Rozkazu Nr 070/Org. MON z dnia 11.07.1950r. oraz Rozkazu Dowódcy Wojsk Lotniczych Nr 0160/Org. Z dnia 1.09.1950r.
Chwilowo, w okresie od 1.05.1952r. do 1.11.1952r. na bazie 5 PLSz sformowano w Elblągu Dowództwo 13 Dywizji Lotnictwa Szturmowego, 50 PLSz, 66 Kompanię Łączności i 56 Ruchome Warsztaty Remontu Lotnictwa. Wymienione jednostki razem z 51 PLSz formowanym w Gdańsku-Wrzeszczu zostały podporządkowane pod Dowództwo 13 DLSz, na mocy Rozkazu Nr 0096/Org. MON z dnia 11.12.1951r. Jednak przerastało to możliwości naszego państwa. I odstąpiono od tej organizacji, a 5 PLSz powrócił pod dowództwo 8 DLSz. Inne jednostki tego związku; 13 DLSz ostatecznie nie powstała, także 50 PLSz nie powstał, a 51 PLSz został podporządkowany pod Dowództwo 16 DLSz, na mocy Rozkazu Nr 0078/Org. MON z dnia 19.11.1952r.
Pierwsza połowa 50-tych lat po okres burzliwego rozwoju lotnictwa myśliwskiego, ale sprzęt lotnictwa szturmowego pozostawał w cieniu. Dopiero około 1954r. pierwsze samoloty z napędem turboodrzutowym pojawiają się w pułkach lotnictwa szturmowego. Są to przede wszystkim wycofywane z pułków lotnictwa myśliwskiego samolotów MiG-15 / Lim-1. Jednocześnie tłokowe Ił-10 ( B-33 ) pozostawały na uzbrojeniu do 1960r.

Zmiany po 1957r.
W 1957r. nastąpiły poważne zmiany strukturalne Polskiego Lotnictwa Wojskowego. Ich początkiem było powołanie do życia Układu Warszawskiego. W efekcie powołano między innymi Lotnictwo Operacyjne, które w czasie „W” stałoby się Armią Lotniczą. Nie wdając się w zawiły okres przemian skupmy się na 5 PLSz. 
W Lotnictwie Operacyjnym istniał 3 KLMiesz ( Korpus Lotnictwa Mieszanego ). W jego składzie istniała 8 DLSz ( Dywizja Lotnictwa Szturmowego ). Dywizja z kolei miała w swoim składzie;
- 4 PLSz w Bydgoszczy,
- 5 PLSz w Bydgoszczy ( bohater tego rozdziału ),
- 48 PLSz w Inowrocławiu.
Z uwagi na brak nowoczesnego samolotu szturmowego do zadań szturmowych przystosowuje się samoloty myśliwskie. Dlatego też wszystkie pułki lotnictwa szturmowego z czasem zmieniają nazwy na pułki lotnictwa myśliwsko-szturmowego.
W tym samym roku ( 1957r. ) 4 PLM-Sz został przebazowany do Goleniowa i przeszedł pod inną dywizję ( 11 DLM w Świdwinie ). 5 PLM-Sz i 48 PLM-Sz zostały w 8 Dywizji Lotnictwa Szturmowego.
Z początkiem 1958r. lotnictwo szturmowe w Polsce podlegało całkowicie pod Lotnictwo Operacyjne i skupione było w dwóch Dywizjach.
8 Dywizja Lotnictwa Szturmowego;
- 5 PLSz w Bydgoszczy,
- 48 PLSz w Inowrocławiu,
16 Dywizja Lotnictwa Szturmowego;
- 6 PLSz,
- 51 PLSz,
- 53 PLSz.
Druga połowa 50-tych lat to czas intensywnego szkolenia personelu pułku. Piloci szkołą się zarówno na samolotach tłokowych jak i odrzutowych, które stopniowo wypierają te pierwsze. Wyraźnie odczuwa się brak wyspecjalizowanego samolotu szturmowego z napędem turboodrzutowym. Z końcem 1960r. znacznie wzrosła gotowość bojowa pułku i wyszkolenie poszczególnych oficerów. Wszyscy żołnierze z personelu latającego dysponowali już I lub II Klasę pilota. 

1960r. Nowy sprzęt.
Na początku grudnia 1960r. pułk otrzymuje do próbnej eksploatacji dwa samoloty Lim-5 M, szturmową wersję Lim-5. Jest to długo oczekiwany w pułku samolot szturmowy z napędem odrzutowym.
W okresie od 19.01.1961r. do 10.05.1961r. pułk otrzymał na wyposażenie 13 samolotów Lim-5 M. Czyli łącznie na uzbrojeniu jednostka posiadała 15 nowiutkich szturmowców. 
Samoloty te wyprodukowano i wprowadzono do trzech pułków mimo nie ukończenia wszystkich prób i badań w locie. Było to podyktowane ogromnym zapotrzebowaniem na ten typ samolotu w Polsce. Lecz już w pierwszych dniach użytkowania w jednostkach wykryto wiele wad konstrukcyjnych i doszło do kilku wypadków i katastrof. Podjęto, więc słuszną decyzję o wycofaniu ich z jednostek bojowych i poddaniu ich modyfikacjom. 
Pułk powrócił do szkolenia na samolotach Lim-2 i czekał na nowy sprzęt. 
Zmodernizowana wersja Lim-6 zbudowana w 40 egzemplarzach nie odpowiadała wojsku i w ogóle nie została przyjęta na uzbrojenie. Dopiero Lim-6 bis odniósł sukces i jak się okazało na długie lata zagościł na Polskim niebie.
W dniu 14.11.1963r. Pułk otrzymał klucz ( 4 ) Lim-6 bis o numerach 1J 05-26 ( wyprodukowany 9.11.1963r. ), 1J 05-28, 1J 05-29, 1J 05-30. Były to jedyne samoloty szturmowe Lim-6 bis, które Pułk przyjął na uzbrojenie. Stało się tak, dlatego, że w tym czasie zapadła decyzja o przezbrojeniu Pułku w zupełnie nową technikę lotniczą, czyli samoloty uderzenia jądrowego Su-7 B. Samoloty Lim-6 bis i Lim-2 ( oraz pochodne ) od 1964r. zaczęto przekazywać do innych jednostek. 

1964r. Nowa era Pułku.
W sierpniu 1964r. 5 PLM-Sz otrzymał nazwę wyróżniającą „Pomorski”. Stało się to na podstawie Rozkazu Pf-40/MON z dnia 25.08.1964r. „w sprawie nadania historycznych nazw”.
Prawdziwa ewolucja i nowa era dla Pułku nastąpiła jednak nie z powodu zmiany nazwy, lecz z powodu wprowadzenia ciężkich samolotów myśliwsko-bombowych typu Su-7 B. Ich wprowadzenie wiązało się z doktryną wojenną wprowadzoną przez Kreml, a wiązał się ona z atomizacją i rakietyzacją przyszłego pola walki. W ramach Układu Warszawskiego zostaliśmy zobowiązani do wystawienia, co najmniej jednego pułku lotniczego zdolnego do wykonywania ataków przy użyciu broni jądrowej.
Decyzja o przyjęciu ( zakupie ) na uzbrojenie samolotów Su-7 B zapadła na przełomie 1962-1963r., a na miejsce ich stacjonowania wybrano Bydgoszcz i 5 Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Szturmowego. Pierwotna umowa opiewała na 36 maszyn jednomiejscowych i 6 szkolnych, dwumiejscowych, co stanowiło obsadę jednego pułku z trzema eskadrami.
Nasze wojska lotnicze odebrały swoje pierwsze 6 Su-7 BM ( 53 serii ) w kilka miesięcy po Czechosłowacji, w czerwcu 1964r.. Były to jedyne przyjęte przez Polskę samoloty w wersji Su-7 BM.
Następne 12 Su-7 BKŁ otrzymaliśmy w 1966r. Wszystkie te samoloty ulokowano w Bydgoszczy.
Kolejne dostawy to;
1968r. – 2 Su-7 BKŁ
1969r. – 3 Su-7 U
1971r. – 4 Su-7 BKŁ, 1 Su-7 U
1972r. – 12 Su-7 BKŁ
1973r. – 1 Su-7 U
w latach 1974-1977r. – 4 Su-7 U ( dostarczone razem z Su-20 do Powidza ). W 1986r. samoloty te przekazano do 3 Pułku Lotniczego w Bydgoszczy. 

Eksploatacja Su-7 BM / BKL / U 
Baza w Bydgoszczy była potężna z dużym zapleczem. W pierwszej połowie lat 70-tych zbudowano tam dla samolotów co najmniej 30 schrono-hangarów, istniejących do dnia dzisiejszego ( 2007r. ). Również i tam zoragznizowano warsztaty remontowe dla tak unikalnych samolotów. 
W drugiej połowie 60-tych lat grupa pilotów i techników przeszła specjalne przeszkolenie w jednostkach sowieckich na terenie ZSRS. Szkolenie to było związane ze sposobem użycia broni jądrowej. Piloci trenowali technikę bombardowania z lotu wznoszącego na małej wysokości. Do tego celu wykorzystywano imitację bomby jądrowej. Taktyczna bomba jądrowa ( w tamtym okresie zwana atomową ) o nazwie 6U-57 przenoszona była na lewym węźle podkadłubowym. Prawy węzeł podkadłubowy przenosił dodatkowy zbiornik paliwa. Tak samo na węzłach podskrzydłowych przenoszono dodatkowe zbiorniki paliwa.
W maju 1967r. 5 PPLM-Sz przejął dziedzictwo tradycji oraz nazwę i numer 3 Pułku Lotnictwa Szturmowego i stał się 3 Pomorskim Pułkiem Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. Stało się to na mocy Rozkazu Nr 07/MON z dnia 4.05.1967r. w sprawie przekazania jednostkom wojskowym historycznych nazw i numerów oddziałów frontowych oraz ustanowienia dorocznych świąt jednostek.
W takiej formie 3 Pomorski Pułk Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego trwał przez wiele lat. Tylko w lutym 1982r. został podporządkowany dowódcy 3 Brandenburskiej Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego. Był to efekt przygotowywania się naszego lotnictwa do przyjęcia nowocześniejszych samolotów typu Su-22, przy jednoczesnym pozostawieniu w eksploatacji maszyn Su-7. Stało się to na podstawie zarządzenia Nr 06/DWL Dowódcy Wojsk Lotniczych z dnia 23.02.1982r.
Dla 3 PLM-B kolejna zmiana nastąpiła dopiero we wrześniu 1988r., kiedy to z powodu kończących się resursów samolotów Su-7 pułk przemianowano na 3 Pomorski Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy. Samoloty Su-7 poczynając od wersji Su-7 BM stopniowo wycofywano z eksploatacji, a w ich miejsce wprowadzano samoloty TS-11 Iskra.
W Polsce samoloty Su-7 były wykorzystywane do czerwca 1990r.. W wyniku Porozumień Helsińskich, o redukcji środków bojowych mogących przenosić broń jądrową nastąpił definitywny koniec eksploatacji polskich Su-7. Część samolotów ze złomowano, ale znaczna ich liczba trafiła do muzeów, głównie w 1994r. 
W dniu 6.03.1992r. odbyło się uroczyste rozformowanie jednostki, na którym pożegnano sztandar pułku. Z dniem 30.04.1992r. jednostkę 3 Pomorski Pułk Lotnictwa Szkolno-Bojowego rozformowano. 
W wyniku różnorakich zdarzeń utracono 1 Su-7 BM ( 1970r. ), 5 Su-7 BKŁ ( 1969r., 1982r., 2 x 1984r., 1987r. ) oraz 1 Su-7 U ( z 7 BB-R w Powidzu ). 
Warte odnotowania jest przekazanie jednego Su-7 BKŁ nb 023 lotnictwu czechosłowackiemu w zamian za samolot zestrzelony przypadkowo przez polskiego MiG-21 PFM w 1971r. 
Na początku 1988r. Sowieci przekazali Polsce jeden egzemplarz Su-7 BKŁ w zamian za samolot zniszczony w 1987r. przez pilota sowieckiego podczas przelotu do zakładu remontowego. 

1992r. Koniec pułku.
Z dniem 30.04.1992r. 3 Pomorski Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy zostaje rozformowany. W dniu 6.03.1992r. odbyło się uroczyste rozformowanie jednostki, na którym pożegnano sztandar pułku.

Samoloty używane w Pułku.
- Ił-2,
- Ił-10 / B-33,
- Lim-1 / 2,
- Lim-5 M,
- Lim-6 bis,
- Su-7 BM / BKL / U,
- TS-11 Iskra,

Opracował Karol Placha-Hetman